تو آوردى نياورده است . اى كاش زنده مىماندم و روزگارت را درك مىكردم و جانانه تو را يارى مىنمودم .
ورقه با الهام گرفتن از فطرت پاك خود ، سخن گفت ، فطرتى كه خداوند مردم را بر آن آفريده است و هركس كه به اين فطرت بازگردد ، به محمّد صلّى اللّه عليه و إله ايمان مىآورد و به يارى او مىپردازد ، چرا كه : « و در آفرينش خدا تغييرى نيست . دين پاك و پايدار اين است ؛ ولى بيشتر مردم نمىدانند » . « 1 » امّا هوسها بر فطرت آنان چيره مىشود و آن را از راه راست خود ، منحرف مىسازد .
قُلِ ادْعُوا اللَّهَ أَوِ ادْعُوا الرَّحْمنَ أَيًّا ما تَدْعُوا فَلَهُ الْأَسْماءُ الْحُسْنى .
مشركان بتهاى گوناگونى داشتند كه آنها را به نامهايى نامگذارى مىكردند كه هيچ دليل و مستندى نداشتند . نام الرّحمن از جملهء اين نامها نبود . ازاينرو ، وقتى پيامبر بزرگ اسلام صلّى اللّه عليه و إله آنان را به پرستش رحمان فراخواند ، آنان گفتند : رحمان چيست ؟ : « و چون آنان را گفتند كه رحمان را سجده كنيد ، گفتند : رحمان چيست ؟ » . « 2 » يعنى اين صفتى كه هيچ اثرى از آن در خدايان ما به چشم نمىخورد چيست ؟ سخن خداوند :
« قُلِ ادْعُوا اللَّهَ أَوِ ادْعُوا الرَّحْمنَ » ،
پاسخ به اين استنكار مشركان است ؛ زيرا معنايش چنين است : نامها و واژهها جز وسيلهاى براى تعبير نيست و مهم مسماى اين نامهاست . بنابراين ، خدا را با هركدام از نامهايش كه مىخواهيد بخوانيد كه همهء آنها نيكو مىباشند ؛ زيرا بهترين معناها را بيان مىكنند و همگى از لحاظ نيكويى و زيبايى در يك سطح قرار دارند : « از آن خداست نيكوترين نامها . بدان نامهايش بخوانيد » . « 3 » در اينباره در تفسير همين آيه ، در بخش « آيا نامهاى خدا توفيقى است و يا قياسى » ، جلد سوم ، به تفصيل سخن گفتيم .
وَ لا تَجْهَرْ بِصَلاتِكَ وَ لا تُخافِتْ بِها وَ ابْتَغِ بَيْنَ ذلِكَ سَبِيلًا .
« لا تَجْهَرْ بِصَلاتِكَ » ،
يعنى
هامش
( 1 ) . روم ( 30 ) آيهء 30 .
( 2 ) . فرقان ( 25 ) آيهء 60 .
( 3 ) . اعراف ( 7 ) آيهء 180 .