اعراب
« لئن » . « لام » براى قسم و « إن » شرطيه .
« إِلَّا رَحْمَةً » .
« رحمة » مفعول مطلق است براى فعل محذوف : إلّا أن يرحمك اللّه . برخى گفتهاند : مستثناى منقطع است .
« لا يأتون » مرفوع است ؛ زيرا جواب قسم و نيز جانشين جواب شرط در « لئن » مىباشد .
تفسير
وَ لَئِنْ شِئْنا لَنَذْهَبَنَّ بِالَّذِي أَوْحَيْنا إِلَيْكَ .
رازى مىگويد : وقتى خداوند در آيهء پيشين بيان كرد كه « به آنان جز اندكى از دانش ندادهاند » در اينجا بيان مىكند : اگر او بخواهد همين مقدار اندك را از ايشان بگيرد ، مىتواند ، بدينترتيب كه حفظ آن را از دلها و نوشتهاش را از كتابها محو مىكند .
ثُمَّ لا تَجِدُ لَكَ بِهِ عَلَيْنا وَكِيلًا .
آنگاه نمىتوانى مددكارى عليه ما پيدا كنى تا آنچه را ما از تو گرفتهايم به تو برگرداند .
إِلَّا رَحْمَةً مِنْ رَبِّكَ .
تنها او قادر است كه آنچه را از تو گرفته ، به تو برگرداند .
إِنَّ فَضْلَهُ كانَ عَلَيْكَ كَبِيراً .
اى محمّد صلّى اللّه عليه و إله ! از آنجا كه خداوند در دانش و سيادت تو را بر تمام مردمان برترى داده ، بخشش او بر تو فراوان است .
قُلْ لَئِنِ اجْتَمَعَتِ الْإِنْسُ وَ الْجِنُّ عَلى أَنْ يَأْتُوا بِمِثْلِ هذَا الْقُرْآنِ لا يَأْتُونَ بِمِثْلِهِ وَ لَوْ كانَ بَعْضُهُمْ لِبَعْضٍ ظَهِيراً .
در اينباره در جلد اوّل ، در تفسير آيهء 23 سورهء بقره به تفصيل سخن گفتيم .
وَ لَقَدْ صَرَّفْنا لِلنَّاسِ فِي هذَا الْقُرْآنِ مِنْ كُلِّ مَثَلٍ .
ما در اين قرآن هرنوع مثلى را دربارهء عقيده ، شريعت و اخلاق بيان كرديم و براهين قطعى و دلايلى روشن آورديم .
فَأَبى أَكْثَرُ النَّاسِ إِلَّا كُفُوراً .
بيشتر مردم آنها را انكار كردند و از حق نفرت داشتند ؛ زيرا حق تلخ و سنگين است و جز پرهيزكاران ، كسى را ياراى شكيبايى بر آن نيست .