مأيوس نمىكند . دست آفرينش الهى انسان را با خاصيّت توبهگرى خلق كرده است . انسان مىتواند با تصميم و ارادهاى قطعى تغيير ذاتى بدهد و جهش كند و گذشتهء خود را جبران نمايد . طرد انسانها به طور كلّى خطرات زيادى براى جامعه دارد انسانى كه مىداند ديگر هرگز نمىتواند اصلاح شود مىگويد : " آب كه از سرگذشت چه يك نى و چه صد نى " حتّى اگر گناه و انحرافى جنبهء حقّ النّاس داشته باشد باز هم در اسلام راهى براى بازگشت دارد . و با اين حساب حتّى
الَّذِينَ فَتَنُوا الْمُؤْمِنِينَ وَ الْمُؤْمِناتِ
در صورتى كه عذاب جهنّم و عذاب حريق دارند كه توبه نكنند
ثُمَّ لَمْ يَتُوبُوا
.
توبهء اينها چگونه انجام مىشود ؟ اين قدر هست كه بايد حقّ مردمى ادا شود . گاهى در همين دنيا و گاهى ( اگر واقعا پشيمان باشد و راهى هم براى اداء حقّ مردمى نداشته باشند ) در آخرت .
إِنَّ الَّذِينَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ لَهُمْ جَنَّاتٌ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهارُ ذلِكَ الْفَوْزُ الْكَبِيرُ
« آنها كه ايمان آورده و اعمال خوب را انجام دادهاند باغهايى دارند كه نهرها در زمينش جارى است و اين فوز بزرگيست » .
جنّت ، باغ پوشيدهاى است كه درختهايش سر به هم آورده و نهرهاى آب زير درختانند يعنى در سطح پائينتر از درختها ، جويهاى زير و يا كف زمين كه در ديدن ظاهرى از بالاى باغ زير باغ قرار دارند . آب سرّ حيات انسانى است و وسيلهء رشد درختها و شايد بنا به تعميم مفاهيم بتوان گفت كه منظور فقط درختها و آبهاى ظاهرى نيست ، بلكه شامل ملكات روانى كه با افكار و اعمال ما آبيارى مىشوند نيز بشود ، و اين دريافت و فوز بزرگى