براى اهل دوزخ الم خلود بقدرى سخت است كه هرگاه بر اهل بهشت قسمت كنند لذائذ بهشت را درك نكنند .
از آن جمله خوشنودى از خدا و خوشنودى خدا از آنهاست كه بالاترين لذائذ روحى است ، چنانچه ميفرمايد :
« وَ رِضْوانٌ مِنَ اللَّهِ أَكْبَرُ ذلِكَ هُوَ الْفَوْزُ الْعَظِيمُ »
« 1 » ( و خوشنودى كه از جانب خداست بزرگتر است و اين آن رستگارى بزرگ است ) و نيز ميفرمايد :
« يا أَيَّتُهَا النَّفْسُ الْمُطْمَئِنَّةُ ارْجِعِي إِلى رَبِّكِ راضِيَةً مَرْضِيَّةً »
« 2 » ( اى صاحب نفس مطمئنه بسوى پروردگار خود بازگشت نماى در حالى كه از خدا راضى و خدا از تو خوشنود است ) .
و در خبر است كه پس از آنكه اهل بهشت بنعم و فيوضات بهشتى نائل شدند خطاب ميرسد ؛ اى بندگان من آيا چيز ديگرى ميخواهيد عرض ميكنند « ربنا رضاك » .
از آن جمله دخول ملائكه بر آنها با تحف و هدايا و تحيات و تكريمات است .
از آن جمله التذاذ اهل بهشت بمعارف الهيه و علوم و ملكات نفسانيه و اخلاق حميده و قبولى اعمال صالحه و عفو و مغفرت پروردگار و دخول در حزب انبياء و اولياء و ملائكه و نجات و رهائى از نكبتهاى دنيوى و عقوبات اخروى و ديدن دشمنان خود را در عقوبت و عذاب و دوستان خود را در تنعم و ثواب و نحو اينها .
از آن جمله زيادتى الطاف الهى است كه هر دم نسبت به آنها بيشتر از پيشتر مىشود چنانچه ميفرمايد :
« لَهُمْ ما يَشاؤُنَ فِيها وَ لَدَيْنا مَزِيدٌ »
« 3 » ( براى اهل بهشت است آنچه ميخواهند در آن و نزد ما زياده از آنست ) بعلاوه تمام لذائذ جسمى مشتمل بر لذت روحى است ، زيرا روح بتوسط جسم درك مىكند و لذت ميبرد .
هامش
( 1 ) سوره توبه آيه 73
( 2 ) سوره فجر آيه 27
( 3 ) سوره ق آيه 34