اطفال كفار ( راجع بقرار دادن تكليف براى آنها نقل شده در باره اينها نيز نقل كردهاند و كلامى كه در آنجا تذكر داديم در اينجا نيز وارد است و بالجمله بايد دانست كه چون بدليل عقل ثابت و محقق شده كه خداوند عادل است و تا اتمام حجت نسبت ببندگان ننمايد آنان را عذاب نميكند ، لذا در باره اين دسته از بندگان خود نيز آنچه مقتضاى عدالت و لطف و كرم اوست رفتار خواهد كرد .
اما مرجون لامر اللّه :
در قرآن ميفرمايد :
« وَ آخَرُونَ مُرْجَوْنَ لِأَمْرِ اللَّهِ إِمَّا يُعَذِّبُهُمْ وَ إِمَّا يَتُوبُ عَلَيْهِمْ وَ اللَّهُ عَلِيمٌ حَكِيمٌ »
« 1 » ( و گروه ديگرى هستند كه مؤخر داشته شدهاند براى فرمان خدا - يعنى - كار ايشان بسته بمشيت الهى است اگر خواهد آنها را عذاب كند و اگر خواهد توبه ايشان بپذيرد و خداى دانا و حكيم است ) .
و چنانچه از بعضى اخبار استفاده مىشود اينها گروهى هستند كه نه مؤمنند و نه كافر ، بلكه از شرك و جحود در آمده ولى ايمان نياوردهاند و اينان مستحق عذابند چون ايمان نياورده و مقصر بودهاند و اگر عذاب شوند خلاف عدل نيست ولى چون مشرك و معاند و جاحد نبودهاند ممكن است خداوند آنها را عفو كند لكن نه اينكه آنان را داخل بهشت نمايد چون بهشت مخصوص اهل ايمان است ، بلكه تنها رفع عذاب از آنان كند و مراد از يتوب عليهم همين نجات از عذاب مىباشد .
و در بعضى اخبار دارد كه اينان قومى از مشركين بودند كه با مسلمين مقاتله نمودند ولى بعدا دست از شرك برداشتند لكن ايمان در قلوب آنان داخل نشده بود ، ولى چنانچه مكرر تذكر دادهايم اكثر اخبارى كه در تفسير آيات روايت شده بيان مصاديق است نه اينكه انحصار را برساند و باصطلاح بيان مورد است و با اينكه آيه را حمل بر عموم كنيم منافات ندارد .
اما اولاد زنا :
در بعضى اخبار دارد كه داخل بهشت نميشوند و بواسطه
هامش
( 1 ) سوره توبه آيه 107