و آيا موقع سؤال همان شب موت يا شب دفن يا بلافاصله بعد از موت يا دفن است تصريحى در اخبار به آن نشده « و اللّه يعلم » .
امر چهارم در عالم برزخ :
چنانچه گذشت روح انسانى پس از مفارقت از اين بدن بقالب مثالى كه در صورت شبيه به همين بدن است تعلق مىگيرد و اين قالب مثالى صورتى است بدون ماده و همان صورتى است كه در خواب ديده مىشود و بسا در اين عالم اين صورتهاى برزخى كه ارواح گذشتگان به آنها تعلق گرفته باعجاز انبياء و ائمه مشاهده ميشوند .
و روح انسانى پس از تعلقش بقالب مثالى و انتقالش بعالم برزخ كه اوسع از اين عالم مادى و برزخ بين دنيا و آخرت است ارواح مؤمنين و كفار را مىبيند و با آنها تكلم مينمايد و اگر از مؤمنين باشد در وادى السلام و بهشت عالم برزخ متنعم است و اگر از كفار باشد در جهنم عالم برزخ و وادى برهوت معذب خواهد بود .
و تنعم و عذاب عالم برزخ براى تمام مردم نيست ، بلكه بسيارى از قاصرين و ضعفاء تا قيام قيامت مهمل گذارده شوند ، چنانچه شيخ مفيد ( ره ) در شرح عقايد صدوق عليه الرحمه روايت كرده كه از حضرت صادق عليه السّلام پرسيدند كسى كه از دار دنيا مىرود روح او در كجا مىباشد ؟ حضرت فرمود :
« هر كه بميرد و داراى ايمان محض يا كفر محض باشد روح او از اين هيكل به صورتى منتقل شود شبيه آن صورتى كه در دنيا داشته و باعمال خود تا قيام قيامت جزا داده شود و چون حقتعالى اراده نمايد كه در قيامت ايشان را محشور كند جسم و بدنشان را ايجاد كند و روحشان را به بدن اصلى برگرداند براى جزاى اعمالشان » .
و مراتب توسعه و ضيق در آن عالم باختلاف مراتب ايمان و اخلاق فاضله و اعمال صالحه مختلف ميگردد ، و بسا زائرين خود را مشاهده نموده بخيرات