و شيخ مفيد به اين قائل شده است به آنكه عبارت است از اعتقاد بدل و اقرار به زبان و اين مذهب خواجه نصير است در تجريد پس در اين باب هفت مذهب است و سه مذهب است كه
علماى اماميه به آن قائل شدهاند و بعضى از آيات و اخبار دلالت بر اول مىكند و بعضى بر ششم و بعضى بر هفتم و بعضى دلالت بر بعضى از مذاهب ديگر نيز مىكند و جمع ميان آنها بيكى از چند وجه ميتوان كرد :
وجه اول آنكه قائل شويم به آنكه ايمان را در لسان شرع بر چند معنى اطلاق ميكنند ( اول ) عقايد حقه است يا ترك كباير و فعل فرايض كه ترك آنها داخل گناهان كبيره است مانند نماز و زكات و روزه و حج و جهاد و امثال اينها و اين معنى از بسيارى از اخبار صحيحه و معتبره ظاهر مىشود ( دويم ) عقايد حقه با فعل جميع واجبات و ترك جميع محرمات و اين نيز از بعضى از اخبار ظاهر مىشود ( سيم ) يقين بعقايد حقه بر وجه كمال با فعل واجبات و سنن نبويه و ترك محرمات و مكروهات ( چهارم ) محض عقايد ضروريه با عدم انكار آنها يا اقرار به آنها با عدم تقيه چنانچه سابقا مذكور شد و اكثر احاديث دلالت بر معنى اول مىكند چنانچه از حضرت امام رضا عليه السّلام منقولست كه اصحاب كباير نه مؤمنند و نه كافر بلكه محل شفاعتند و مسلمانند و در احاديث بسيار وارد شده است كه تارك الصلاة كافر است و مانع الزكاة و تارك حج كافرند و زانى در وقت زنا مؤمن نيست و شارب الخمر در وقت شراب خوردن مؤمن نيست و دزد در وقت دزدى مؤمن نيست و آنكه روح ايمان در وقت زنا از او مفارقت مىكند و چون فارغ مىشود يا توبه مىكند باز عود مىكند و ثمرهاى كه بر اين ايمان مترتب مىشود عدم استحقاق مذلت و اهانت و عقوبت و عذابست در دنيا و آخرت زيرا كه كسى كه اجتناب كند از كبيره گناهان صغيرهء او مكفر است و مغفور است بنص قرآن ( دويم ) عقايد حقه است با فعل جميع واجبات و ترك جميع محرمات چنانچه در بسيارى از احاديث سلب ايمان شده است از جمعى كه مرتكب غير كبيره باشند از گناهان يا تارك غير فريضه باشند از واجبات و ثمرهء اين ايمان ملحق شدن بمقربانست و حشر با صديقان يا تضاعف مثوبات و رفع درجات ( سيم ) عقايد حقه است با يقين بر وجه كمال و فعل واجبات و مستحبات و ترك جميع محرمات و مكروهات و اتصاف بصفات حسنه و تهذيب نفس از اخلاق ذميمه چنان كه در صفات مؤمن و صفات شيعيان آيات سورهء مؤمنان و غير آن وارد شده است و اين ايمان مخصوص انبياء و
حق اليقين ( فارسى ) — صفحة 556
مساهمون: العلامة المجلسي
ص٥٥٦