و بعضى گفتهاند كه بر خصوص سقر نوزده ملك موكلند و از براى دركات ديگر خزانهداران ديگر هستند و روايت كردهاند كه چون اين آيه نازل شد أبو جهل با قريش گفت محمد ميگويد كه خازنان جهنم نوزده نفرند و شما همه شجاعانيد آيا نميتوانيد هر يك از شما يكى از خازنان را بگيريد يكى از ايشان گفت من هفده نفر را كفايت ميكنم شما دو تا را كفايت كنيد در اين وقت اين آيه نازل شد كه ما نگردانيدهايم اصحاب جهنم را مگر ملكى چند و از بنى آدم نيستند كه شما از عهدهء ايشان برآئيد و نگردانيديم عدد ايشان را مگر امتحانى از براى كافران و فرموده است كه خازنان جهنم بكافران گويند كه برويد بسوى آتشى كه انكار ميكردند آن را در دنيا برويد بسوى آتش سياهى كه تيره است و سه شعبه دارد و يا دودى كه از جهنم بيرون مىآيد و بكافر احاطه مىكند از بالاى سر و از جانب راست و از جانب چپ كه نفسهاى ايشان را ميگيرد و بعضى گفتهاند كه زبانهاى از آتش بيرون مىآيد و احاطه مىكند مانند سراپرده سه شعبه مىشود و در آن هست تا از حساب فارغ شود و بعضى گفتهاند كه سايه دود جهنم است چون داخل آن
ميشوند فايده بايشان نمىبخشد و از ضرر زبانهء آتش مانع ايشان نميشود و شرارهء چند بيرون مىافكند آتش مانند قصر در بزرگى و در نظر مانند شتران زرد يا سياه مينمايند و فرموده است جهنم بر سر راه عاصيان است و طاغيان و كافران را مآب و مرجع است مكث خواهند كرد در آن حقب بسيار حقبى بعد از حقبى و نهايت نخواهد داشت و بعضى گفتهاند چهل و سه حقبه است هر حقبى هفتاد خريف است و خريفش هفتصد سال است و هر سالى سيصد و شصت روز است و هر روزى هزار سال از سالهائى كه شما ميشماريد .
و از حضرت امام محمد باقر عليه السّلام منقول است به چندين سند معتبر كه اين آيه در شأن جماعتى است از مسلمانان كه از جهنم بيرون مىآيند و در معانى الاخبار از حضرت صادق عليه السّلام منقول است كه هشت حقب است و هر حقبى هشتاد سال است و هر سالى سيصد و شصت روز است و هر روزى به قدر هزار سال است از سالهائى كه ميشماريد و عامه از ابن عمر روايت كردهاند كه رسول خدا صلى اللّه عليه و آله و سلّم فرمود كه بيرون نميآيد كسى كه داخل جهنم شود تا احقاب بسيار در آن بماند و هر حقبى زياده از شصت سال است و هر سالى سيصد و شصت روز است و هر روز مقدار هزار سال است از سالهاى شما پس كسى اعتماد نكند بر آن كه آخر از جهنم بيرون خواهم آمد و نه ميچشند در آن بردى و شرابى - ابن عباس گفته برد خوابست و بعضى گفتهاند نه هواى خنكى و نه آبى مگر حميم و غساق و فرموده است مال كافر به او نفع نميدهد و البته مىاندازد او را در حطمه و چه ميدانى كه چيست حطمه آتش خدا است كه افروخته شده است
حق اليقين ( فارسى ) — صفحة 517
مساهمون: العلامة المجلسي
ص٥١٧