مهمانى شما يا درخت زقوم گردانيديم امتحانى از براى ستمكاران آن درختى است كه بيرون مىآيد در اصل جهنم و بيخ آن شكوفهاش مانند سرهاى شياطين است و بدرستى كه كافران ميخورند از آن پس پر ميكنند شكمهاى خود را از آن پس از براى ايشان بر روى آن شرابى از حميم گرم جهنم است كه بر روى آن مىآشامند پس بازگشت ايشان بعد از اين طعام و شراب بسوى جهنم است كه مأواى ايشانست - مفسران گفتهاند زقوم درختى است در آتش ميوهء آن در نهايت تلخى و خشونت و بدبوئى و چون أبو جهل و ساير كفار قريش استهزاء ميكردند كه درخت در ميان آتش چون ميرويد حقتعالى فرمود كه آن را امتحان گردانيدهايم از براى ستمكاران و رءوس شياطين بعضى گفتهاند ميوه تلخ بد بوئى است در باديه و بعضى گفتهاند شياطين جنسى از مار است ميوه را تشبيه بسر مار كردهاند و بعضى گفتهاند در ميان عرب مشهور است كه چيزهاى قبيح منكر را تشبيه بسر شيطان ميكنند و روايت كردهاند كه گرسنگى بر اهل جهنم بمرتبهء غالب مىشود كه عذاب آتش را فراموش
ميكنند و استغاثه به مالك ميكنند پس ايشان را بسوى آن درخت مىبرند و ابو جهل در ميان ايشانست پس ميخورند از آن ميوه تا شكم ايشان پر مىشود به جوش مىآيد در شكم ايشان مانند ديگى كه در جوش باشد پس آب ميطلبند مالك از حميمى كه از حرارت بنهايت رسيده و سالها در ديگهاى جهنم جوشيده از براى ايشان مىآورد و چون نزديك ايشان ميرسد روهاى ايشان بريان مىشود و چون به شكم ايشان داخل مىشود هر چه در شكم ايشانست ميگذرد و فرموده است كه شراب ايشان حميم است و غساق بعضى گفتهاند كه غساق آب بسيار سردى است كه از سردى ايشان را ميسوزاند و بعضى گفتهاند چشمهايست در جهنم كه زهر هر صاحب نيشى در آن جارى مىشود و بعضى گفتهاند آب و چرك و ريم بدن ايشانست كه در حلقشان ميكنند و بعضى گفتهاند كه عذابى است كه به غير از خدا كسى نميداند و فرموده است كه قسم ديگر از عذاب هست كه شبيه به اينها است و فرموده است كه از براى ايشان سقفها از آتش هست از بالاى ايشان و از زير ايشان و فرموده است گويند آنها كه در آتشند بخازنان جهنم كه بخوانيد پروردگار خود را كه تخفيف دهد از ما روزى از عذاب را خازنان گويند كه آيا نيامدند رسولان شما بسوى شما با معجزات و دلايل و براهين اصحاب آتش گويند بلى آمدند گويند پس هر چه خواهد دعا كنيد و استغاثه كنيد فائده نمىبخشد شما را و نيست دعاى كافران مگر بىفائده و فرموده است تخفيف نميدهند از ايشان عذاب را و در آتش خواهند بود نااميد از نجات و فرموده است كه ندا كنند كه اى مالك ميميراند ما را پروردگار تو گويد در جواب ايشان كه هميشه در عذاب خواهيد بود و
حق اليقين ( فارسى ) — صفحة 515
مساهمون: العلامة المجلسي
ص٥١٥