بر بالاى عذاب بسبب آنكه افساد ميكردند و بعضى گفتهاند افعيها و عقربها را زياده مىكند بر آتش كه نيشها دارند مانند نخل بلند و از ابن عباس روايت كردهاند كه مراد نهرى چند است از مس گداخته كه ايشان را به آن عذاب ميكنند و بعضى گفتهاند زياد ميكنند از براى ايشان مارها مانند فيلها و شتران و عقربها مانند استرهاى سياه و فرموده است پس به حق پروردگار تو محشور ميگردانيم ايشان را و شياطين را پس حاضر ميگردانيم ايشان را در دور جهنم به دو زانو درآمده پس جدا ميكنيم از هر طايفه هر يك كه بر خداوند رحمن طغيان ايشان بيشتر بوده است پس ما داناتريم به آنها كه سزاوارترند بسوختن آن در جهنم و هيچيك از شما نيست مگر وارد جهنم مىشود و بر پروردگار تو حتم و لازم است پس نجات ميدهيم آنها را كه پرهيزكار بودهاند و ميگذاريم ظالمان را به دو زانو درآمده در جهنم و خلاف كردهاند مفسران در معنى وارد شدن ايشان در جهنم بعضى گفتهاند مراد از ورود و وصول بسوى جهنم مشرف شدن بر جهنم است نه داخل شدن در آن همچنانكه در جاى ديگر فرموده است كه پس حاضر ميكنيم ايشان را دور جهنم به دو زانو در آمده و بعضى گفتهاند مراد داخل شدن جهنم است و جميع خلق داخل جهنم ميشوند و بر
مؤمنان برد و سلام چنانچه بر ابراهيم عليه السّلام شد و از براى كافران عذاب لازم است .
و اين مضمون را از ابن عباس و جابر روايت كردهاند و فرموده است هر چند اشتعال جهنم كم مىشود ما افروختن آن را زياده ميگردانيم و فرموده است كه ما مهيا كردهايم از براى ظالمان آتشى را كه احاطه كرده است بايشان سرادق آن يعنى سراپردههاى آن بعضى گفتهاند سرادق ديوارى است از آتش كه احاطه كرده است بايشان يا دود و زبانه آتش است كه پيش از دخول در جهنم بايشان ميرسد يا كنايه است از احاطهء آتش از همه جانب بايشان و اگر استغاثه كنند از بسيارى تشنگى و حرارت فريادرسى ايشان ميكنند به آبى كه مانند مهل است يعنى مس گداخته يا مانند دود زيت يا چرك و ريم و خون كه روهاى ايشان را بريان مىكند بد شرابى است مهل از براى ايشان و بد متكائى است جهنم از براى ايشان و فرموده است كه پس آنها كه كافر شدند بريده شده است از براى ايشان جامهها از آتش گفتهاند از براى ايشان جامهها از مس گداختهء سرخ شده مانند آتش ميسازند و ميريزند از بالاى سر ايشان آب جوشان كه گداخته مىشود به آن آنچه در شكمهاى ايشانست و پوستهاى ايشان و از براى ايشان گرزها است از آهن و هرگاه خواهند بيرون آيند از آتش به جهت غم و گرفتگى نفس برگردانند ايشان را در آتش و گويند بايشان كه بچشيد عذاب آتش سوزنده را روايت كردهاند از رسول خدا صلى اللّه عليه و آله كه گرزى چند بر ايشان زنند كه اگر يكى از آنها را بر روى زمين بياورند جن و انس خواهند كه آن را از زمين بردارند نتوانند برداشت و ايضا
حق اليقين ( فارسى ) — صفحة 513
مساهمون: العلامة المجلسي
ص٥١٣