و سبب ميل او شود ، و وهم مدرك معانى محسوسات باشد .
و متخيّله قوّتى است كه تركيب كند صور محسوسه و معانى جزئيه را بعضى به بعضى ، و جدا كند بعضى را از بعضى .
و حافظه قوّتى است كه هر چه از حواس ظاهر و باطن به او رسد ، نقش آن چيز را نگاه دارد و از اين است كه مردم يكبار كه يكديگر را ديدند ، بار ديگر كه به هم رسند ، هم را شناسند ؛ زيرا كه اول كه به هم رسيدند ، نقششان در حافظه نوشته شد ، و چون نوبت ديگر به هم رسند ، قوّهء ذاكره آن نقش اول را با اين نقش ديگر كه دوم بار نقش گرفته ، برابر كند ، بعد از آن داند كه اين شخص را پيشتر ديده است .
و باز ، آلات و ادَواتى چند به جهت انقباض و انبساط اعضا كرامت فرموده ، مانند پى و رباط و عضله و غشا و وريد و وتر و شريان ، و حجاب حاجز ميان آلات غذا و نفس ، و حجاب اغرقما كه تنصيف فضاى سينه كرده است و غشاء ، محلّل اضلاع و غشاى مستبطن اضلاع .
و باز ، سه نفس ديگر در آدمى قرار داده است : يكى نفس امّاره كه اطاعت قوّهء عقليهء عمليهء قائم به نفس ناطقه نكند و او را به كَرْه و جبر ، مطيع خود سازد و به سبب استيلاى قوّت شهوانيه و غضبيه كه از تخيّلات و توهمات و احساسات به هم رسيده باشد ، و قوّهء عقليهء عمليه را از جانب قدس به جانب اسفل ميل فرمايد .
ديگر ، نفس لوّامه كه هرگاه در بعضى اوقات اطاعت نفس ناطقه و قوّهء عقليهء عمليه كند ، و گاهى سر از اطاعت او پيچد و بعد از آن ، او را ندامت عارض شده ، خود را ملامت كند .
ديگر ، نفس مطمئنه است كه قوّهء عقليه عمليه هرگاه قوّهء حيوانيه را فرمانبردار خود سازد ، به سبب مغلوبيّت قوهء شهوانيه و غضبيّه ، از جانب اسفل به جانب عالم قدس - كه جانب اعلاست - ميل فرمايد ، و در قرآن مجيد ، نفوس ثلاثه مذكور است ، و تفصيل نفوس ثلاثه را افضل المتكلّمين خواجه نصير الدين رحمه الله در شرح اشارات در مقامات عارفين بيان نموده .
ميراث حديث شيعه — صفحة 114
مساهمون: مهدى مهريزى
ص١١٤