محمد پاشا ، ابنرشيد رياست امارت جبل داشتم ، مشاهده كردم كه وى به غايت مايل است تا كمال اسباب آسايش و رفاه و حضور حجاز را مهيا شود . ديده شد كه مشاراليه به نيت همراهى با حجاج در طول راه 15 روز با حجاج همراهى كردند . به رسم عربان ، وسايل تزيينى فوقالعاده زيادى با خود حمل مىكرد . از جمله اين وسايل 100 عدد چادر كه به آن قرهچادر نيز مىگويند و چند عدد خيمه جسيم وجود داشت . چادرى وجود داشت كه طول آن 120 و عرض آن 60 قدم بود . اعراب داخل اين چادر مىآمدند و قهوه مىخوردند . 500 سوار مشاراليه را همراهى مىكردند . يك شتر را دو نفر راكب مىشد و در يدك آنها يك اسب يا قيصراك « 1 » نجدى وجود داشت كه در هنگام غزا به آنها راكب مىشدند .
ابنرشيد به اميرحجى كه به مكه مكرمه اعزام كرده بود ، به طور تخمينى 100 ليره و 10 رأس اسب ارسال كرد . در اثناى راه ، بنده عاجز را به حضور طلبيد و 2 ساعت ملاقاتمان طول كشيد و از احوال حاضره و خصوصيات ايران و ساير چيزها پرسشها كرد و جوابهايى شنيد . نقل است مسير مكه مكرمه به عراق ، به آبادانى است . خود جبل به جهت وجود بركهها ( مصابح ) آباد است . آب و هواى نجد براى همه شناخته شده است . باغ و باغچههايش خيلى زياد است . از رودخانههاى بزرگ به واسطه بارگير ، آب جارى مىشود و از طريق مشكها حمل مىگردد . در شهر جبل ، يك بازار عبارت از 50 باب دكان وجود دارد كه در اينجا اصناف علىالعموم همه أخذ و اعطا مىكنند و از اهالى نجف هستند . اعراب همجوار به اينجا مىآيند و اشياى ارزان خريد و فروش مىكنند . اگر به معيشت اهالى نجد رسيدگى شود ، اين اهالى در سال 2 بار به عراق مىروند و برنج خريد و فروش مىكنند و به خاطر ترس از ابنرشيد ، با حجاج بسيار خوب معامله مىكنند . اينقدر كه با حجاج حتى با صداى بلند مكالمه كردن مجاز
هامش
( 1 ) 1 . ماديان .