[ شرح ] غزل 367
بيت 1 : فتوى : اجازه ، حكم فقيه قولى است قديم : حكم و رأى است قديمى نه يارست نديم : آنجا كه دلدار حضور نداشته باشد . - پير ميكده حكمى صادر كرده است ، مبنى بر اين كه مىگسارى بدون حضور محبوب حرام است . بيت 2 : دلق ريايى :
خرقهاى كه از روى ريا و دو رنگى بر تن كنند . عذاب اليم : شكنجهى دردناك ناجنس : در اينجا به كنايه ، خرقهى ريايى است . - مجبورم كه اين خرقه ريا را بدرم و از خود دور كنم . چرا كه مصاحبت روح پاك با يك بدگهر و ناجنس ( خرقه ) عذابى بس دردناك است . بيت 3 : تا مگر . . . : به اميد اين كه محبوب با كلامى خوش از لب شيرينش مرا ارشاد كند و نظر لطفى به من افكند ، سالهاست كه بر در ميكده اقامت گزيدهام .
بيت 4 : مگرش : مگر كه او ياد دهش : به ياد او بياور . - مگر محبوب مراتب خدمتگزارى ديرين مرا از ياد برده است كه نظر لطفى به من ندارد . اى نسيم سحرى ! خدمات مرا به يادش بياور . بيت 5 : عظم رميم : استخوان پوسيده
پس از صدسال اگر بر مزار من قدمرنجه كنى ، استخوانهاى پوسيدهى من براى خوشآمدگويى تو ، شادىكنان و پاىكوبان سر از گور بيرون خواهند كرد .
هزار سال پس از مرگ من اگر آيى * ز خاك نعره برآرم كه مرحبا اى دوست
« سعدى »
بيت 6 : ستد : گرفت خلق كريم : جوانمرد - محبوب با صد اميد ما را اميدوار كرد و دل از كف ما ربود . اميدوارم كه خصلت جوانمردى او اجازه ندهد كه عهد قديم را فراموش كند . بيت 7 : تنگدل : مكدر و دلتنگ كار فروبسته : كارى كه به مشكل برخورده است . - به غنچهى در هم پيچيده بگو از اين در هم پيچيدگى دلتنگ نباشد ، زيرا به زودى با نسيم سحرگاهى شكوفا خواهد شد . بيت 8 : فكر بهبود . . . : اى دل مبتلا به بيمارى عشق ! براى بهبود خودت فكرى بكن . زيرا درد عشق با داروى هيچ پزشكى شفاپذير نيست .
« درد عشق است و جگرسوز دوايى دارد »
بيت 9 : نصاب : سرمايهى طلا و نقره ، آن قدر از مال كه زكات بر آن واجب شود . - مرواريد عرفان و معرفت به ذات حق را توشهى راه آخرتت كن و گرنه آنچه از جواهر و زر و سيم اندوخته باشى ، نصيب ميراثخواران مىشود و تو را نصيبى از آن نخواهد بود .
بيت 10 : رجيم : راندهشده ، لقب شيطان - علاقه به مال دنيا و وسوسههاى شيطانى ، دامى است خطرناك كه جز به لطف خداوند و سعى بشر رهايى از آن ممكن نيست .
بيت 11 : حافظ ار . . . : اگر در تنگدستى به سر مىبرى ، شكرگزار باش . چه چيزى از نعمت لطف سخن خداداد و قريحه عالى بهتر است ؟