[ شرح ] غزل 131
بيت 1 : ترك فلك : فلك به ترك غارتگر بىباك تشبيه شده است . « * » خوان روزه :
بساط سفرهى روزه
دوستان بشارت شما را كه ترك غارتگر فلك ، بساط سفرهى روزه را به يغما برد . مراد اين است كه با رؤيت هلال ماه شوال ، ماه رمضان به پايان رسيد و عيد فطر آمد . با توجه به شباهت هلال ماه به دايرهى اطراف قدح شراب ، با زبان حال اجازهى نوشيدن شراب صادر گرديد .
بيت 2 : ثواب : ضد گناه ، عمل خير ، پاداش نيك ميكدهى عشق : ميكدهى معرفت ، آنجا كه كمال به دست آيد .
آن كسى اجر روزه و ثواب زيارت خانهى خدا را مىبرد كه خاك ميكدهى عشق را زيارت كند .
بيت 3 : مقام : جايگاه خرابات : 1 - محل كسب فضيلت 2 - ميكده
بيت 4 : لعل : سنگى قيمتى به رنگ سرخ باده لعلفام : شراب قرمز
قيمت و ارزش شراب لعلفام ( سرخ رنگ ) ، جوهر عقل است و هركس چنين خريدى كند ، مطمئنا سود خواهد برد .
بيت 5 : ابروان محرابى : ابروى معشوق به محراب نماز و طاق مسجد تشبيه شده است .
كسى مىتواند در محراب ابروى معشوق نماز گزارد كه با خون جگر وضو ساخته باشد .
بيت 6 : نرگس : نوعى گل ، به كنايه چشم فتان نرگس جماش : در اين بيت چشم حيلهگر و مكار و فسونگر معنى مىدهد . درد : لرد شراب ، شراب ناصاف و ارزان قيمت دردكشان : شرابخواران كهنهكار و تهىدست
بيت 7 : كار ديده : خبره ، كار آزموده ، با تجربه بصارت : بصير ، آگاهى
بيت 8 : حديث عشق . . . : قصهء عشق را از حافظ بشنو نه از واعظ شهر ، گرچه واعظ در گفتارش صنايع لفظى زيادى به كار برد .
هامش
* خواجه در مصراع بيت ديگرى چنين مىگويد : « چنان بردند صبر از دل كه تركان خوان يغما را » در مورد « خوان يغما » به بيت 3 غزل 3 نگاه كنيد .