[ شرح ] غزل 97
بيت 1 : باج : خراج ، آنچه كه پادشاهان بزرگ از پادشاهان كشور مغلوب مىگرفتهاند .
تو شاهنشاه و سرآمد همهى زيبايان جهانى و سزاوار است كه از تمام زيبايان خراج بگيرى .
بيت 2 : شوخ : فتان ، فتنهانگيز ، گستاخ ، زيبا خطا : شهرى در تركستان حبش :
كشور حبشه ، اتيوپى چين زلف تو : پيچ و تاب گيسوى تو ماچين : كشور چين
چشمان فتنهانگيز و گستاخ تو در تركستان و حبشه فتنه برانگيخته و كشور چين و هندوستان خراجگزار گيسوى تواند .
بيت 3 : بياض : سفيدى ، روشنى سواد : سياهى داج : شب سياه و ظلمانى
رخسار سفيد و روشنت مانند قرص خورشيد است و سياهى زلفت بيانگر ظلمت شب .
بيت 4 : شهد : عسل ، انگبين آبخضر : آبحيات ( به زيرنويس غزل 39 مراجعه شود )
دهان شيرين تو اعجاز آبحيات را دارد و لبان شكرينت ، نبات كشور مصر را از رونق انداخته است .
بيت 5 : كه از تو درد دل . . . : اگر تو بيمارى من را شفا ندهى ، به يقين من بهبود نخواهم يافت .
بيت 6 : زجاج : شيشه
اى محبوب بىرحم ! چرا دل ضعيف چون شيشهاى مرا به سنگ جفا مىشكنى ؟
بيت 7 : لب تو خضر . . . : لب تو ، عمر جاويد است و دهانت آبحيات ( چشمهى نوش ) ، قامتت مانند سرو و كمرت به باريكى مو و سينه و آغوشت به سفيدى و لطافت عاج ( دندان فيل كه سمبل سفيدى است ) !
بيت 8 : هوا : عشق كمينه ذره : كوچكترين ذرهى خاك كاج : اى كاش