[ شرح ] غزل 80
بيت 1 : رند : وارستهاى كه تعلقات و تعينات دنيا را ترك كرده و طالب جمال حق است .
پاكيزه سرشت : پاك طينت
گناه دگران را در نامهى اعمال تو نخواهند نوشت . هيچكس بار گناه ديگرى را بر دوش نخواهد كشيد . حساب شما با خود شماست . هركس نتيجهى اعمال خود را خواهد ديد . ( اشاره است به آيهى 164 ، سورهى « انعام » قرآن كريم )
بيت 2 : تو برو خود را باش : تو فكرى به حال خودت بكن درود : درو كند درو : برداشت محصول هر كسى آن درود . . . : هركس آن چه كاشته است ، برداشت مىكند .
بيت 3 : همه جا خانهى عشق است : هر محل و هر مكان پرستشگاه عاشقان خداست ، چه مسجد و چه دير .
تنها نه منم خانهى دل بتكده كرده * در هر قدمى صومعهاى هست و كِنِشتى
بيت 4 : خشت : آجر نپخته ، گل خشكشده
من سر ارادت را بر خشت در ميخانه زدهام و مقيم آنجا شدهام . مدعى اگر درك سخن نكند ، پيداست كه مغز او با خشت برابر است ، بىمغز است . ( در شرح « سودى » معنى مصراع چنين است : اگر مدعى فهم سخن نكند ، بگو سرش را به خشت بكوبد . خاك بر سرش باد ! )
بيت 5 : ازل : ابتداى بىآغاز
اى زاهد مرا از عفو و كرم و عنايت پروردگار نااميد مكن ، تو چه مىدانى چه كسى از مرحمت ذات حق برخوردار است و چه كسى مغضوب مىشود ؟
بيت 6 : نه من از پردهى تقوى . . . : تنها من نيستم كه دامنم به گناه آلوده شده است .
پدرم حضرت آدم ( ع ) نيز به علت خوردن ميوهى ممنوعه از بهشت ( جنت ) رانده شده است .
« بهشت » اول در مصراع دوم به معنى « جنت » و بهشت دوم در مصراع دوم از مصدر « هشتن » به معنى « گذاشتن و از دست دادن » است . ( جناس )