« . . . آيت اللّه فيض ، در سال 1336 ه . ق دو مدرسهء فيضيه و دار الشفاء را كه اغلب حجراتش ، انبار بقال و علاف و سوختدان حمام و منزلگه غريبان و دار المساكين گرديده ، و اطاقهاى بزرگ فوقانى آن - كتابخانه و غرفهء شاهنشين آن - قهوهخانهء عمومى و بالاخانههاى كوچكش - حجرهها - تفريحگاه برخى محترمين آلوده به افيون شده بود ، تدريجا از دست غاصبين انتزاع نمود و به تعمير اساسى آنها همت گمارد و همه را مسكن اهل علم گردانيد و كليهء طلاب را ماهانه و حقوق و كتاب مىرسانيد . و حتى به مناسبت تأسيس اين حوزه ، به افتخار معظم له از ناحيهء متولىباشى ، در روز عيد غدير 1336 ه . ق در صحن عتيق چراغانى و جشن بسيار باشكوهى منعقد گرديد و در آن ، بيش از پنج هزار تن از طبقات مختلف اهالى شهر و تمام روحانيون و طلاب شركت كردند » . « 1 »
شاگردان
آيت اللّه فيض به مجرد ورود به قم در سال 1333 ه . ق ، شروع به تدريس فقه و اصول كرد . روحانيان و طلاب قمى هم گرد شمع وجودش جمع شدند ، و از محضرش بسى استفاده بردند . اين فعاليت علمى تا سال 1340 ه . ق - كه سال ورود مرحوم آيت اللّه حائرى و رونق حوزهء علميهء قم است - ادامه يافت . پس از آنكه طلاب و فضلاى شهرهاى ديگر نيز به قم آمدند ، بر شكوه و گستردگى حوزهء درسى ايشان افزوده گشت . صاحب آينهء دانشوران مىنويسد :
« از دانشمندان و علماى قم كه امروزه مجلس درسشان مجمع فضلا و دانشجويان و هم فتاواى آن جناب مورد استفاده است ، استاد مكرم آقا ميرزا محمّد فيض قمى است » . « 2 »
هامش
( 1 ) . واعظ خيابانى ، علماى معاصرين ، ص 331 ؛ جعفريان ، رسول . برگهايى از تاريخ حوزه علميه قم ، ص 15 - 16 .
( 2 ) . ريحان يزدى ، آينهء دانشوران ، ص 147 .