شرط ششم : علم معاون به اينكه با اعانت ، معان مرتكب جرم مىشود
آيا شرط است كه معين علم داشته باشد كه با اين اعانت و كمك او ، معان مرتكب جرم مىشود يا خير ؟
مرحوم نراقى : قصد شرط است ، بايد معاون در كمك خويش اراده كرده باشد كه بر فعل از جرم اصلى مترتب گردد . زيرا عرف از لفظ اعانت چنين مىفهمد كه به جميع ابزار و ادواتى كه نزد او بوده كمكش كرده است . بنابراين ، قصد هم شرط است در صدق عرفى و اصطلاحى آن ، زيرا تبادر به ذهن عرف چنين است و از طرف ديگر عدم صحت سلب هم مؤيد اين نظر است .
كلام ايشان مقبول نيست ، زيرا ممكن است عرف در جايى كه قرينه نباشد اعانت را صادق بداند و اگر قرينه موجود باشد اعانت را صادق نداند .
مرحوم محقق اردبيلى مىفرمايد :
ظاهر آن است كه مراد از اعانت بر گناه ، وقتى است كه توام با قصد بوده يا به نحوى باشد كه عرفاً معاونت بر آن صدق نمايد ، مثل اينكه شخص ظالمى براى ايراد ضرب مظلومى از فردى تقاضاى عصا كند و او هم بدهد و يا براى نوشتن مطلب ظالمانهاى قلمى طلب كند و او اجابت نمايد .
بنابراين ، از ديدگاه مرحوم محقق اردبيلى شرط تحقق معاونت قصد مجرمانه است و در صورتى كه معاون فاقد قصد باشد ، لااقل بايد عمل ارتكابى او به نحوى باشد كه عرفاً بتوان گفت معاونت صورت گرفته است به عبارت ديگر ، معاونت عرفى براى تحقق معاونت در جرم كافى است و لو آنكه قصد معاونت هم نباشد .
لذا ، در مثال فوق الذكر كسى كه عصا را در اختيار ظالمى قرار مىدهد معاون است و لو آنكه قصد ترتب ضرب بر عمل خود را نداشته و يا اميدوار باشد و يا حتى آرزو كند كه ظالم پشيمان شده و از آن استفاده ننمايد .
شرط هفتم : قصد معصيت
آيا در صدق اعانت بر اثم قصد معصيت لازم است يا خير ؟
محقق كركى مىفرمايند : بلى قصد لازم است . گفتهايم اگر قصد شرط نباشد و علم كافى باشد لازم مىآيد بسيارى از معاملات نامشروع باشد . بنابراين ، بايد قصد