الف . تفسير با تناسب ظاهرى
در برخى آيات قرآن ابهام وجود دارد ، اما با بررسى آيات ديگر كه متناسب با آن آيه مىباشد اين ابهام بر طرف مىگردد ؛ چه تناسب لفظى يا تناسب معنوى در اين جا به مواردى از اين قسم تفسير اشارت مىرود :
1 . خداوند متعال دربارهء نزول دفعى قرآن مىفرمايد :
حم وَ الْكِتابِ الْمُبِينِ إِنَّا أَنْزَلْناهُ فِي لَيْلَةٍ مُبارَكَةٍ
« 1 » سوگند به كتاب روشنگر كه ما آن را در شبى فرخنده نازل كرديم . »
در اين آيه تنها اشاره شده است كه قرآن در يك شب مبارك و فرخنده نازل گرديده است ، اما اين كه اين شب چه شبى و در چه ماهى مىباشد ، آيات ديگر اين نكته را روشن كردهاند .
چنان كه خداوند مىفرمايد :
إِنَّا أَنْزَلْناهُ فِي لَيْلَةِ الْقَدْرِ
؛ « 2 » ما قرآن را در شب قدر نازل كرديم . »
و در آيهء ديگر مىفرمايد :
شَهْرُ رَمَضانَ الَّذِي أُنْزِلَ فِيهِ الْقُرْآنُ
؛ « 3 » ماه رمضان ماهى است كه قرآن در آن نازل شده است . »
از مجموع آيات استفاده مىشود كه ، قرآن در شب قدر كه شب فرخندهايست و در ماه رمضان واقع شده ، نازل گرديده است .
2 . در اين كه « روح » چيست ؟ علامه طباطبائى رحمه اللّه از آيات قرآن استفاده مىكند كه روح از « امر » و « امر » از مقولهء « خواستن و شدن » است ، آيات آن عبارتند از :
يَسْئَلُونَكَ عَنِ الرُّوحِ قُلِ الرُّوحُ مِنْ أَمْرِ رَبِّي
؛ « 4 » اى پيامبر ! از تو دربارهء « روح » سؤال مىكنند .
بگو : « روح » از « امر » پروردگار من است . » بنابراين روح همان « امر » پروردگار است .
اما اين كه « امر » چيست ؟ در آيهاى ديگر مىخوانيم :
إِنَّما أَمْرُهُ إِذا أَرادَ شَيْئاً أَنْ يَقُولَ لَهُ كُنْ فَيَكُونُ
؛ « 5 » امر او چنين است كه هر گاه چيزى را بخواهد تنها به آن مىگويد : « موجود باش ! » آن نيز بىدرنگ موجود مىشود . »
هامش
( 1 ) دخان / 3 - 1 .
( 2 ) دخان / 3 - 1 .
( 3 ) بقره / 185 .
( 4 ) اسراء / 85 .
( 5 ) يس / 82 .