و الكلام عن فن المنطق و الكلام سيوطى » ( م 911 يا 910 ) و « كسر المنطق » ابو النجا نام برد « 1 » . گذشته از اين اختلاف اساسى در اصل علم منطق ، مسأله ديگرى كه در تاريخ اين دانش قابل توجه و دقت است ، مباحثات و مناظرات ، و رد و انكارهاى فراوانى است كه در مسائل منطقى پيش آمده است و آن نيز سابقهاى بسيار طولانى و مفصّل دارد و كتب منطقى موجود ما سرشار ازين مباحثات است . اشكالها و ايرادها و تشكيكها و القاء شبهههايى كه علماء اين فن در هر يك از مسائل منطقى عنوان كرده ، و براى هر يك از آنها پاسخهاى دقيق و مناسب يافته و ذكر نمودهاند آن قدر پر و فراوان است كه بعضى از آنها خود به صورت كتاب و رسالهاى مستقل و جداگانه درآمده است و مطالعه آن حكايت از امعان نظر و علاقه عميق بسيارى از دانشمندان اسلامى نسبت بمسائل منطقى و فكرى مىكند . رساله مورد بحث ما نيز يكى از همان رسائلى است كه مؤلف صاحب نظر آن با دقت هر چه بيشتر به طرح تشكيكات گوناگون منطقى و پاسخ آنها پرداخته و تحقيقاتى از خود بر آن افزوده است . نام اين رساله : « رسالة محيطة بتشكيكات فى القواعد المنطقية مع تحقيقاتها » و مؤلف آن عبد اللّه جيلانى است . نگارنده در مراجعهاى كوتاه و ناتمام به كتب تذكره و تراجم موجود و در دسترس به نام و شرح حال تفصيلى مؤلف رساله برخورد نكرد . در تنها كتابى كه از شيخ عبد اللّه گيلانى ، نامى بميان آمده كتاب تذكرة القبور يا دانشمندان و بزرگان اصفهان « 2 » است . در ص 420 و به شماره 722 اين كتاب به نقل از تاريخ حزين چنين آمده است « شيخ
منطق و مباحث الفاظ ( مجموعه متون و مقالات تحقيقى ) — صفحة مقدمه 83
مساهمون: مهدى محقق
صمقدمه ٨٣
هامش
( 1 ) - براى آگاهى بيشتر در اين زمينه به مقالهء « موقف اهل السنة القدماء بازاء علوم الاوائل » نوشتهء گلدزيهر در كتاب « التراث اليونانى فى الحضارة الاسلاميه » تأليف و ترجمه عبد الرحمن بدوى ، قاهره 1964 رجوع كنيد .
( 2 ) - تذكرة القبور يا دانشمندان و بزرگان اصفهان . چاپ دوم 1348 . مؤلف سيد مصلح الدين مهدوى . ناشر كتابفروشى ثقفى اصفهان .