نم يم ( خلاصه قرآن در اسلام ) ( به ضميمه رسائلى در قرآن : شعرانى ، طباطبائى ، آملى ) ( فارسى ) — صفحة 142

مىگويم جاى هيچ سخنى نمىباشد كه در تعليل به ترك بسم اللّه در اوّل سوره برائت قولى كه مىتوان اختيار كرد و به آن اعتماد نمود همان است كه بسم اللّه با آن سوره نازل نشده بود و شيخ محمّد عبده در تفسيرش همان را برگزيده و اگر در اقوال ديگرى كه براى علّت ترك آن در اوّل سوره برائت بيان شده دقّت شود معلوم خواهد شد كه دليل سالمى در دست ندارند . و آنكه گويد : « ترك بسم اللّه در اوّل سوره برائت براى آنست كه در اين سوره به شمشير كشيدن و گسستن پيمانها فرمان داده و بسم اللّه آيه رحمت است » مىخواهد بگويد حكمتش اين بوده نه آنكه علّتش و در اين صورت عقيده و گفتهء بسيار خوبى است . زيرا در آغاز بسيارى از سوره‌هائى كه به عذاب نازل شده مانند سورهء « هل اتيك حديث الغاشيه » ( 88 ) و سورهء معارج ( 70 ) كه با « سألَ سائل به عذاب واقع » آغاز شده « بسم اللّه الرحمن الرحيم » هست . فرمايش اميرالمؤمنين على عليه السلام كه در مجمع البيان اوّل سوره برائت نقل شده - و گفتهء ناظم شاطبيه - كه حضرت فرمود : « بدين جهت بسم اللّه الرحمن بر سرآغاز سوره برائت نازل نشده كه بسم اللّه براى زنهار و مهر و رحمت است ولى سورة برائت نازل شده تا با شمشير كشيدن و تاختن بر مشركين ايْمِنى را از آنها بردارد » . « 1 » فشرده سخن اين است كه عمده‌ترين دليل در آن شنيدن از معصوم ، و تعبّد است و اخبار وارده در آن مانند همين فرمايش اميرالمؤمنين مخالف آن نمىباشند . زيرا آن حضرت مىخواهد روشن كند كه نازل نشدن بسم اللّه در سوره برائت به آن حكمت است پس مىخواهد بفرمايد كه با آن نازل نگرديده چنان كه