عبور كردهاند ، تعارضى وجود ندارد .
آنچه ايشان بعيد مىداند ، رسيدن اهل بيت امام عليه السلام در اربعين سال 61 هجرى ( اربعين اوّل ) به كربلاست ، نه مطلقِ عبور آنها از آن جا . بنا بر اين ، آنچه گفته شده كه سيّد ابن طاووس در كتاب الإقبال از سخن خود در الملهوف عدول كرده ، « 1 » صحيح نيست و ناشى از عدم تأمّل در كلام ايشان است .
ج - بازگشت خاندان پيامبر صلى اللَّه عليه و آله به كربلا در اربعين دوم
برخى ، با عنايت به قرائنى كه حاكى از عدم امكان بازگشت اهل بيتِ سيّد الشهدا به كربلاست ، بر اين باورند كه ورود آنان و نيز جابر بن عبد اللَّه انصارى به كربلا ، در اربعين دوم و در سال 62 هجرى اتّفاق افتاده است . فرهاد ميرزا معتمد الدوله ، صاحب قمقام زخّار ، اين نظريه را مطرح كرده است . « 2 »
گفتنى است كه اين نويسنده ، دليلى براى اثبات نظريّه خود اقامه نكرده است .
د - بازگشت خاندان پيامبر صلى اللَّه عليه و آله به كربلا در غير اربعين
در ميان منابع كهن ، تنها در الآثار الباقية ى ابو ريحان بيرونى ( م 440 ق ) و ترجمه الفتوح ( اثر فارسى مستوفى هروى / ق 6 ق ) تصريح شده كه اهل بيتِ سيّد الشهدا در اربعين به كربلا باز گشتهاند ؛ « 3 » ليكن با عنايت به آنچه گفته شد ، پذيرش اين سخن ، آسان نيست ، بويژه اين كه پس از آن ، تا قرون اخير ، هيچ يك از منابع ، اين نظريّه را مطرح نكردهاند .
امّا بازگشت اهل بيتِ سيّد الشهدا عليه السلام به كربلا در غير اربعين ، در منابعى مانند : الأمالى صدوق ، « 4 » الملهوف و مثير الأحزان ، « 5 » آمده است . شايد تنها ايرادى كه به اين
هامش
( 1 ) حماسه حسينى : ج 1 ص 30 ، منتهى الآمال : ص 481 .
( 2 ) قمقام زخّار : ص 586 .
( 3 ) ر . ك : الآثار الباقية : ص 422 ، ترجمه الفتوح : ص 916 .
( 4 ) ر . ك : الأمالى ، صدوق : ص 231 ح 243 . متن اين كتاب ، تنها آمدن امام زين العابدين عليه السلام را به كربلا مىرساند ؛ امّا در مورد ساير خانواده امام عليه السلام ، ساكت است .
( 5 ) ر . ك : الملهوف : ص 225 ، مثير الأحزان : ص 107 .