680 اثر است . « 1 » البته گفتنى است در رجال نجاشى بزرگنمايىهايى صورت گرفته و نيز برخى آثار غير تاريخى ، تاريخى تلقى شده است ؛ همچنين نجاشى از نويسندگان ديگر فرق شيعه ، مانند زيديه ، واقفيه ، فطحيه ، غلات و حتى برخى اهل سنت نام برده است كه اگر فقط مورخان اماميه جدا و فهرست شوند ، بيشتر از صد مورخ نخواهند شد . اما در مقابل ، شمار تاريخنگاران اهلسنت تا دهههاى نخست سده پنجم هجرى ، كه در منابعشان نام برده شدهاند ، حدود سيصد نفر است . « 2 » بنابراين شمار مورخان سنى ، سه برابر اماميه است و دستكم به همين ميزان آثارشان نيز بيشتر خواهد بود ؛ زيرا ميان مورخان شيعه ، كسانى مانند ابومخنف ( با فرض تشيع وى ) ، هشام كلبى و عبدالعزيز جلودى ، كتابهاى بسيارى دارند ، اما از اين نمونهها همچون « ابوالحسن مدائنى » ( م . 225 ه . ق ) ، « 3 » « هيثم بن عدى » ( م . 207 ه . ق ) ، « 4 » « ابوعبيده معمر بن مثنى تيمى » ( م . 210 ه . ق ) ، « 5 » « محمد بن حبيب بغدادى » ( م . 245 ه . ق ) ، « 6 » « محمد ابن عمران مرزبانى » ( م . 384 ه . ق ) « 7 » و « ابوعثمان جاحظ » ( م . 255 ه . ق ) « 8 »
هامش
( 1 ) . ر . ك : « تاريخنگارى شيعه در كتاب رجال نجاشى » ، مجله نامه تاريخپژوهان ، شماره 16 ، صص 135 - 167 .
( 2 ) . التاريخ العربى و المؤرخون ، صص 121 - 264 ؛ تاريخ التراث العربى ، ج 1 ، بخش دوم .
( 3 ) . بيش از دويست كتاب تاريخى ؛ الفهرست ، النديم ، صص 113 - 117 .
( 4 ) . بيش از پنجاه كتاب تاريخى ؛ همان ، ص 112 .
( 5 ) . بيش از صد كتاب تاريخى ؛ همان ، صص 59 و 60 .
( 6 ) . بيش از سى كتاب تاريخى ؛ همان ، ص 119 .
( 7 ) . بيش از پنجاه كتاب تاريخى ؛ همان ، ص 146 .
( 8 ) . بيش از چهل كتاب تاريخى ؛ همان ، صص 208 - 212 .