و نفى از باطل بايد حكيمانه و با موعظه حسنه باشد و اگر جدالى نيز هست ، به بهترين و نيكوترين وجه باشد ؛ نه با نزاع و جنجال . « 1 » رسول خدا ( ص ) نيز مىفرمايد : « مؤمن بايد آينه مؤمن باشد » ؛ هرچه را عيب مىپندارد ، صادقانه و آينهوار بازگويد تا اينگونه امر به معروف و نهى از منكر كند .
اهلبيت ( عليهم السلام ) نيز به پيروان مكتبشان آموختهاند : «
احَبُّ اخْوانِي الَيَّ مَنْ اهْدَى الَيَّ عُيُوبي »
؛ « 2 » ازاينرو مسلمان ، نه فقط بايد نقدپذير باشد ، كه بايد نقد منصفانه و دلسوزانه را هديه بداند .
نقدكننده يا نقدشونده نبايد جزمانديش و مطلقگرا باشد و خود را حق مطلق پندارد و ديگران را باطل مطلق . ناقد بايد آگاهانه بىطرف باشد ؛ يعنى تا آنجاكه ممكن است ، پيشفرضهاى خود را در نقد دخالت ندهد .
ناقد پيش از نقد بايد مطلب را به درستى بفهمد و سپس آن را نقد كند . او بايد به آرا و انديشههاى ديگران احترام بگزارد ، استدلال و استنادات طرف مقابل را دقيق بشنود و به آن توجه كند . نقد بايد بدون تعصب ، عناد و حب و بغض باشد . نقد نبايد گستاخانه باشد و همچنين بايد از توهين ، تحقير و تخريب به دور باشد . همچنين بايد عدالت ، اعتدال و عفت در گفتار رعايت شود . نقد بايد مشفقانه و با هدف اصلاح و نماياندن ايرادها و با استدلال و منطق همراه باشد . همچنين نبايد به نقدشوندگان نسبت كذب داد ؛ يعنى به جاى نقد عالمانه ، نقدشونده را
هامش
( 1 ) .( ادْعُ إِلى سَبِيلِ رَبِّكَ بِالْحِكْمَةِ وَ الْمَوْعِظَةِ الْحَسَنَةِ وَ جادِلْهُمْ بِالَّتِي هِيَ أَحْسَنُ )( نحل : 125 ) .
( 2 ) . امام صادق 7 فرمود : محبوبترين برادران من در نزد من كسانى هستند كه عيبهاى مرا به من هديه دهند . كافى ، ج 2 ، ص 639 .