ستون درآمده بود ، مشخّص كرده است . « 1 » صاحب « المناسك و اماكن طرق الحج » در صفحهء 401 كتابش ، مسجد فتح را از جمله « مساجد النبيّ - صلّىاللَّه عليه [ وآله ] وسلّم - بالمدينة » دانسته و معتقد است كه پيامبر صلى الله عليه و آله : « جلس في مسجد الفتح و دعا فيه » .
ابنجبير كه در ميانهء 578 - 581 ه . ق . مدينه را زيارت و سياحت كرده است ، در باب اهميّت مسجد فتح در ميان اهالى شهر مىنويسد :
« مسجد الفتح الذي أنزلت فيه على النبيّ - صلّىاللَّه عليه [ وآله ] وسلّم - سورة الفتح » . « 2 » همين مضمون را ابنبطوطه در كتاب خود ياد كرده است كه :
« در راه احد سه مسجد وجود دارد . . . و سومى مسجد فتح است كه سورهء فتحِ قرآن در آن نازل شده است . » « 3 » در ماههاى ذيقعده و ذىالحجّهء سال 1396 ه . ق . و روز جمعه دوم شعبان 1398 ه . ق . مطابق با 7 ژوئيّه و برابر با 16 تيرماه 1357 ه . ش . مكرّراً به منطقهء خندق رفت و آمد داشتم و ضمن يادآورى عبادتهاى محمّد صلى الله عليه و آله ، به تطبيق متون تاريخى و موقعيّت جغرافيايى منطقه پرداختم . در آن روزها فاصلهء مسجد تا مركز شهر مدينه ، حدود سه كيلومتر بود .
بنايى در شمال غربى كوه سلع ، بر صخرهاى سنگى كنار وادى بطحان - كه امروز مدنىها آن را وادى ابىجيده مىخوانند - وجود دارد كه گويى با مشاهدهء آن ، تاريخى را مىنگريم كه از حسّاسترين لحظههاى حيات محمّد صلى الله عليه و آله و روزهاى پر از زجر و رنج او
هامش
( 1 ) . سمهودى ، « خلاصة الوفاء » ، ص 387 ، المكتبة العلميّه ، مدينه ، 1972 م ، به اهتمام حمد الجاسر .
( 2 ) . « مسجد فتح محلى است كه در آن ، سورهء فتح بر پيامبر خدا صلى الله عليه و آله نازل گرديد » . نك : « الرّحله / جبير » ، ص 176 ، چاپ بيروت ، 1964 م ، دار صادر ، دار بيروت
( 3 ) . سفرنامهء ابنبطوطه ، ص 115