ولى بر خلاف بعضى از مستندات تاريخى ، ماجراى اين ميگسارى مربوط به صحابهاى از زمرهء ابو ايّوب انصارى نبوده است . به قول شيخالطّائفه ذيل تفسير آيه و ابوالفتوح رازى و مجلسى به استناد « المنتقى » ، ماجرا مربوط به ميهمانى « عتبانبن مالك » با شركت گروهى از مسلمانان ؛ از آن جمله سعد وقّاص يا ميهمانى « عبدالرّحمانبن عوف » بوده است . « 1 » طبق تحليل نهايى ابوالفتوح رازى « قول بعضى از مفسّران و اصحاب ما آن است كه شُرب خمر ، هميشه حرام بوده [ است ] و اين اخبار را قبول نكنند . »
و اگر نظريهء زين مراغى را در « تحقيقالنصره بتلخيص دارالهجره » مدّنظر آوريم ، تحريم شراب ، خمر و سكر اگر چه مربوط به سال 4 ق . است ؛ ولى سبب يقين ما به اينكه آيهء تحريم در ميانهء روزهاى محاصرهء « بنىنضير » نازل شده ، نمىشود .
بر اين اساس ، مىتوان از منابع مختلف حديث و تاريخ ، چنين نتيجه گرفت كه مكان مسجد الفضيخ در طول روزهاى غزوهء بنىنضير ، اقامتگاه محمّد صلى الله عليه و آله بوده و اينكه در آنجا به نماز ايستاده ، قول مورد اتّفاق همهء محقّقان است و وجه تسميهء فضيخ نيز به هر اعتبار ، مربوط به همين ايّام مىباشد .
كلينى در فروع كافى ، « 2 » مدارك متعدّدى مبنى بر متبرّك بودن مكان « فضيخ » در عقيدهء دينى - و اينكه يادآور حضور محمّد صلى الله عليه و آله است - خاطر نشان ساخته است . از ابوعبداللَّه ، به نقل از ابوعلى اشعرى ، از محمّدبن يحيى به روايت از سهلبن زياد ، از علىّبن ابراهيم مؤكّداً به زيارت و عبادت در آن مكان قلم زدهاند .
ب : فضيخ ، ردّالشمس ؟
در بعضى از آثار دينى ، مسجد فضيخ با نامهاى ديگرى چون مسجدالشّمس ، مسجدالشّمسى و مسجد ردالشّمس شناسانده شده است .
هامش
( 1 ) . طبرسى ، مجمعالبيان في تفسيرالقرآن ، جزء 6 ، ص 187 به نقل از ابنعبّاس ، چاپ دارالفكر 1957 م .
( 2 ) . الحج ، باب « اتيان المشاهدة و قبور الشّهداء » .