زائران است . نايبالصّدر بىآنكه خود از موقعيّت تاريخى - دينى « سقيا » اطّلاعى داشته باشد ، تنها به شهرت عمومى اين بنا اشاره كرده ، مىگويد :
« اين ضعيف با جناب سيّد شريف مانديم و ضمناً از قبة رأس الوهّابى جويا شدم .
گفتند : چندين سال قبل شيخ وهّابى به عزم تصرّف نمودن مدينهء مُشرّفه ، با جمعى [ اين شهر را ] محاصره نمودند . آثار چند گلوله [ از اين واقعه ] در مسجد نبى باقى است . از مصر به حمايت رسيدند . شيخ وهّابى را به قتل در آوردند ( / رساندند ) و محض يادداشت بر سر او منارهاى ساختهاند . . . . »
Jules Gervais
عكّاس پژوهنده ( 1931 / 1863 م . ) كه در روزهاى افتتاح ايستگاه قطار مدينه توسّط عثمانىها در 1908 م . در اين شهر به سر مىبرده ، تصويرى از مراسم گشايش اين ايستگاه تهيّه كرده كه بهخوبى موقعيت اراضى سُقيا را - كه تا آن ايّام بيابانى باير بوده - نشان مىدهد . در سمت چپ خطّ راه آهن ، بناى مسجد سقيا ، به همان هيكلى كه تاكنون ( 1398 ه . ق . ) پا برجاست ، جلوهگرى مىكند و روشن مىسازد كه قدمت آن بسيار پبيش از 1900 م . بوده است .
برگزارى مراسم مذكور با حضور نظاميان ، اميران و علماى مدينه ، در محلّى دور از مسجد سقيا و عدم محوّطه سازىِ اطراف بنا ، به خوبى از متروك بودن مسجد ، حكايتى تأسّفآور دارد . « 1 » بتنونى از اين مراسم ياد كرده ، مىگويد :
« هو الّذي اضتحته الدولة العليّة رسمياً به اول قطار للمدعوين إلى هذا الاحتفال و صلى إلى المدينة المنورة في ثالث شعبان سنة 1326 الموافق 28 اغسطس سنة 1908 » و : « يوم الإحتفال بافتتاح السكة الحدية الحجازية بالمدينة المنورة في 25 شعبان بسنة 1326 » . « 2 » در سالهاى اخير ، زمينهاى سقيا از حالت مزرعهاى يا باير خارج شده و براى محقّقان بسيار مشكل است كه حدود تقريبى زمينهاى سعدبن ابى وقّاص را تعيين كنند .
هامش
( 1 ) . نك : . ( 137 / 136 ، 1976nylmaH . ] aibarA ni srellevarT [ : llewdiB niboR.
( 2 ) . الرّحلة الحجازيّة ، صص 5 و 2 و 233 .