البته طبيعى است كه باور كنيم مصلّاى محمّد رسول اللَّه صلى الله عليه و آله كه در امتداد جنوبى آن ، محراب عثمانبن عفان ، در ديوار حد نهايى توسعهء جنوبى مسجد قرار گرفته است ، با عنايت به موقعيت منبر - از سمت غرب - و حجره - از سمت مشرق - و محراب عثمان - از سمت جنوب - معيّن و داراى حدودى مشخص است . بلكه ستونى كه در زمان محمّد رسولاللَّه صلى الله عليه و آله از تنهء خرما وجود داشته و پيامبر در سمت مجاور شرقى آن به نماز مىايستاده و هنگام قرائت خطبه به آن تكيه مىداده است - و بعدها به « الجزعه » شهرت يافته - نشانههاى بارزى در تعيين محراب رسول اللَّه است .
بناى فعلى محراب نبوى از آثار بهجا ماندهء سلطان اشرف قايتباى مىباشد كه آن را همزمان با مرمّت قسمتهاى مختلف مسجد پس از حريق ، بنا نهاد و هيكل اصلى با وجود تعميرات و ترميمها و تغييرات نماى آن در طول تاريخ سلاطين عثمانى - خاصه سلطان سليمان عثمانى و فخرى پاشا فرماندهء نظامى مدينه در جنگ اوّل جهانى - و نيز تغييرات صورتگرفته در زمان سعودىها همچنان موجود و پابرجاست .
كاشىكارى معرّق و نقوش مذهّب بناى محراب - كه به خطّ ثلثِ بسيار پخته مزيّن شده و آيات الهى را زينتبخش آن كرده است - تماماً از يادگارىهاى « عثمانى » است .
محراب در دو سمت شرقى و غربى ، يا در امتداد حدّ ديوار قبلى مسجد در زمان محمّد رسول اللَّه صلى الله عليه و آله به دو حصار مشبّك مسى محصور شده است . حصار مذكور با دو مدخل فلزّى يكى در جوار شرقى محراب و ديگرى در جوار غربى ، ابوابِ رفتن از حدّ مسجد نبوى به حدود قبلى توسعهء خليفهء دوم و سوم مىباشد .
در قسمت فوقانى مدخل فلزّى غربى نوشته شده است :
لا إلهَ إلَّا اللَّهُ الْمَلِكُ الْحقّ الْمُبِين
و در قسمت فوقانى مدخل فلزّى شرقى ، قسمت دوم كلام فوق ، اين گونه نوشته شده است :
سَيِدُنا محمّد رَسُول اللَّه صادِق الْوَعْدِ اْلأَمِين
مدينه شناسى ( ط مشعر ) ( فارسى ) — صفحة 163
مساهمون: محمد باقر النجفي
ص١٦٣