فخرى پاشا در چند سال قبل نموده و خيلى قتل و غارت نموده ، خراب شده و قبل از جنگ ، هفتادهزار نفر عده نفوس اهالى بوده ، ولى حاليه ، خيلى كمتر از اين ميزان است .
و عمارات خرابى ديروز در بيرون شهر ديده شد كه در زمان جنگ خراب نمودهاند و دالّ بر آبادى سابق شهر مىباشد ، ولى حرم حضرت پيغمبر [ ص ] بسيار بزرگ و با روح است .
[ 98 ] بناى حرم و مسجد حضرت پيغمبر ، بر خلاف ساير حرم [ ها ] و رواقهاى ساير از مشاهد مشرفه است . حرم و مسجد را يكى نمودهاند ؛ فقط حرم و مسجد را كه وصل به ضريح حضرت است ، يكصد [ و ] شصت ستون سنگى در وسط دارد و متجاوز از يكصد ستون سنگى هم در طرفين و روبهروى حرم و اطراف صحن مبارك است .
در واقع خيلى باصفا و ديدنى است و روح انسان تازه مىشود وقتى كه داخل مىشود . و خدّام و زيارتنامهخوان زياد دارد ، ولى عده [ اى ] هستند كه معروفاند به خواجههاى حرم ؛ خيلى خوش لباس ، به نحو ديگرى است لباسهاى آنها و عمامههاى آنها ، و بلندقد و سياهچرده هستند و يك قدرت فوقالعاده دارند نسبت به ديگران .
ديشب را كه رفتم به حرم ، ديدم در يك سمت از صحن مبارك ، صداى چوب مىآيد ؛ رفتم ديدم كسى را انداختهاند خواجههاى « 1 » حرم ، چوب مىزنند . پرسيدم علت را ، گفتند : از حرم پيغمبر ( ص ) دزدى نموده است . از همه حيث منظّم و مرتّب است .
[ غربت بقيع ]
ولى بقيع در بيرون شهر مدينه واقع است ؛ وصل به دروازه شهر است و محصوره است .
هامش
( 1 ) . متن نسخه : خواجهاى .