دوم - حضور مؤثر ايرانيان در كنار ابراهيم ؛ برخى مورخان بر فراوانى حضور ايرانيان در سپاه ابراهيم پافشارى مىكنند ؛ به گونهاى كه آنها را عامل پيروزى بر سپاه شام مىدانند ؛ درحالى كه بيشتر مورخان نخستين مانند طبرى ، بلاذرى ، يعقوبى و ابن اعثم ، ايرانيان را اندك مىدانند و نقش مهمى براى آنها ثبت نكردهاند ؛ مثلًا دينورى در تعداد بىشمار آنها ، بسيار مبالغه كرده است .
البته بىترديد مواليان كه بيشتر آنان را ايرانيان تشكيل مىدادند ، سهم بزرگى در قيام مختار داشتند ؛ ازاينرو نمىتوان نقش آنان را در سپاه ابراهيم ناديده گرفت . گفتنىاست كه مواليان بيشتر از سياستهاى تبعيض نژادى امويان به ستوه آمده بودند و در صدد انتقامگيرى از آنان بودند و قيام مختار و همچنين نبرد ابراهيم با سپاه شام را فرصت مناسبى براى تحقق آمال خود مىدانستند ؛
سوم - بهرهگيرى ابراهيم از تعصب عرب قيسى و يمنى ؛ كه دينورى در اخبار الطوال ، به نقشِ قيسيان ، در شكست سپاه شام بسيار اهميت داده است . او مىنويسد :
دو تن از رهبران قيسى كه يكى از آنها عمير بن حباب سلمى بود ، شبانه وارد اردوگاه ابراهيم شدند و با او توافق كردند كه هنگام وقوع جنگ ، از سپاه شام جدا شوند كه اين جدايى موجب شكست روحيه لشكر شام مىشد .
ابراهيم بن مالك اشتر نخعى ( فارسى ) — صفحة 80
مساهمون: محمود سامانى
ص٨٠