الَّذِينَ أُخْرِجُوا مِنْ دِيارِهِمْ بِغَيْرِ حَقٍّ إِلَّا أَنْ يَقُولُوا رَبُّنَا اللَّهُ
مؤمنين مأذون گرديدند كه با كسانى كه آنان را از شهر و وطنشان آواره نمودند بجنگند ( به غير حقّ ) حال است يعنى در حالى كه چنين حقّى نداشتند و مؤمنين را تقصيرى نبود مگر اينكه ميگفتند پروردگار ما خدا است و موحّد بودند و به بت سجده نميكردند و قربانى را براى خدا و بنام او ميكردند نه براى بت و باسم بتها و سزاوار چنين بود كه همه تمكين نمايند و به اين كلمه تصديق كنند نه اينكه در مقام ضدّيت و اذيت برآيند .
وَ لَوْ لا دَفْعُ اللَّهِ النَّاسَ بَعْضَهُمْ بِبَعْضٍ لَهُدِّمَتْ صَوامِعُ وَ بِيَعٌ وَ صَلَواتٌ وَ مَساجِدُ يُذْكَرُ فِيهَا اسْمُ اللَّهِ كَثِيراً
ظاهرا اين آيه اشاره بعلّت و حكمت مجاهده و جهاد با كفار دارد كه اگر چنين مقرر نگرديده بود كه بعضى از مردم مسلّط بر بعضى ديگر گردند و از خود دفع ضرر نمايند مشركين بر اهل ملل غالب ميگرديدند و عبادتگاه آنان را خراب مينمودند و ديگر نه براى نصارى كليسا باقى ميماند و نه بر رهبانان صومعه و نه بر يهوديان محل عبادت و نه مسجدها كه در آن ذكر خدا بسيار مىشود
وَ لَيَنْصُرَنَّ اللَّهُ مَنْ يَنْصُرُهُ إِنَّ اللَّهَ لَقَوِيٌّ عَزِيزٌ
( و لينصرنّ ) را مؤكّد بنون تأكيد ثقيله و لام تأكيد گردانيده يعنى كسى كه دين خدا را يارى كند البته خدا او را يارى مىكند .
معلوم و مسلّم است كه حق تعالى منزّه و مبراء از احتياج به يارى كردن مىباشد و مقصود از يارى خدا يارى دين خدا و يارى رسول او و مؤمنين است و او قوى و غالب و مستولى بر همه اشياء است هر كس دين خدا را بهر نحوى كه ممكنش باشد يارى كند حق تعالى بوعده خودش وى را يارى خواهد نمود چنانچه مؤمنين صدر اسلام با آن قلّت عدد و فقر ظاهرى بر اكثر بلاد عرب و عجم فاتح گرديدند و بمؤمنين وعده داده كه
وَ أَنْتُمُ الْأَعْلَوْنَ إِنْ كُنْتُمْ مُؤْمِنِينَ
روى اين وعده بايستى مؤمنين بدين اسلام در هر زمانى بر اهل عالم علو و برترى داشته باشند آيا چه شده كه