و ما داناتريم به آنهايى كه اولى و سزاوارترند بورودشان در جهنم .
وَ إِنْ مِنْكُمْ إِلَّا وارِدُها كانَ عَلى رَبِّكَ حَتْماً مَقْضِيًّا
الخ مرجع ضمير ( واردها ) جهنم است در معنى ورود بين مفسرين دو قول است و براى وضوح مختصرى از تفسير مجمع البيان را ترجمه ميكنيم :
اول - مقصود از ( ورود ) وصول و مشرف گرديدن بر آن است نه دخول در آن .
( و ابن مسعود و حسن و قتاده و ابو مسلم همين قول را اختيار نمودهاند ) و دليل بر آن قوله تعالى
وَ لَمَّا وَرَدَ ماءَ مَدْيَنَ وَجَدَ عَلَيْهِ أُمَّةً مِنَ النَّاسِ يَسْقُونَ
« 1 » و نيز قوله تعالى
فَأَرْسَلُوا وارِدَهُمْ فَأَدْلى دَلْوَهُ
« 2 » و نيز مىگويى بفلان بلد وارد شدم يعنى مشرف بر آن شدم خواه داخل شده باشى يا نشده باشى و حجاج گفته دليل قطعى بر اين رأى قوله تعالى است
إِنَّ الَّذِينَ سَبَقَتْ لَهُمْ مِنَّا الْحُسْنى أُولئِكَ عَنْها مُبْعَدُونَ لا يَسْمَعُونَ حَسِيسَها
پس آيه دلالت دارد بر اينكه اهل حسنى داخل آتش نميشوند ، و معنى آيه اينست كه همه براى حساب در اطراف جهنم حاضر ميگردند و دليل آن قوله تعالى است
ثُمَّ لَنُحْضِرَنَّهُمْ حَوْلَ جَهَنَّمَ جِثِيًّا
و داخل جهنم ميگردد هر كس كه اهل آن باشد .
قول دوم - ( ورود ) بمعنى دخول است بدلالت قوله تعالى
( فَأَوْرَدَهُمُ النَّارَ )
و قوله تعالى
أَنْتُمْ لَها وارِدُونَ لَوْ كانَ هؤُلاءِ آلِهَةً ما وَرَدُوها
و ابن عباس و جابر و بيشتر مفسرين همين قول را اختيار نمودهاند و دليل بر آن قوله تعالى است
ثُمَّ نُنَجِّي الَّذِينَ اتَّقَوْا وَ نَذَرُ الظَّالِمِينَ فِيها جِثِيًّا
و نفرموده ( و ندخل الظالمين ) و ( نذر ) و ( نترك ) نسبت به چيزى گفته مىشود كه در مكانى حاصل شده باشد .
و بين قائلين بقول دوم اختلاف است ، بقول بعضى مقصود مشركين ميباشند قوله تعالى
( وَ إِنْ مِنْكُمْ )
كه مرجع ضمير ( كم ) آنها هستند مثل قوله تعالى
هامش
( 1 ) آيه اول راجع به حضرت موسى ( ع ) است وقتى بمدين رسيد و دختران شعيب را ملاقات نمود .
( 2 ) راجع به حضرت يوسف است وقتى مصريان خواستند او را از چاه بيرون آورند .