رحمان را عصيان نمود و استكبار كرد ( و بآدم سجده ننمود ) اين بود كه بلعنت ابدى گرفتار گرديد .
يا أَبَتِ إِنِّي أَخافُ أَنْ يَمَسَّكَ عَذابٌ مِنَ الرَّحْمنِ فَتَكُونَ لِلشَّيْطانِ وَلِيًّا
پس از آن پدرش را از سوء عاقبت ميترساند از آنچه در او است از مخالفت و اينكه بلفظ ( يا ابت ) نصيحت را صادر ميگرداند اين است ( كه بداند ) از روى لطف و مصلحتانديشى او را اندرز ميدهد ( شايد از او بپذيرد ) و ( تا ) در ( ابت ) عوض از ياء اضافه است ، يعنى اى پدر من ، و بعضى يا ابت بفتح تاء قرائت نمودهاند .
و ( ما ) در
ما لا يَسْمَعُ
و
ما لَمْ يَأْتِكَ
جايز است كه موصوله يا موصوفه باشد و ( مفعول ) در
لا يَسْمَعُ وَ لا يُبْصِرُ
غير منوى است و مقصود اينست كه در آنها نه شنوايى است و نه بينايى . و ( شيئا ) در محل مصدر است يعنى اين بتها محتاج به همه چيزند و بىنياز نميباشند ، يا ( مفعول به ) است يعنى آنها تو را بىنياز نميگردانند .
قالَ أَ راغِبٌ أَنْتَ عَنْ آلِهَتِي يا إِبْراهِيمُ لَئِنْ لَمْ تَنْتَهِ لَأَرْجُمَنَّكَ وَ اهْجُرْنِي مَلِيًّا
پدرش گفت اى ابراهيم آيا تو از خدايان من يعنى بتها اعراض كردهاى و از آنان بيزارى نمودهاى اگر از اين گفتارت دست برندارى هر آينه تو را سنگسار ميكنم يا به زبان تو را مذمّت ميكنم يا در مقام قتل تو برمىآيم و تو را ميكشم
( وَ اهْجُرْنِي مَلِيًّا )
يعنى دور شو از من زمانى طولانى يا سالم از عقوبت من .
قالَ سَلامٌ عَلَيْكَ سَأَسْتَغْفِرُ لَكَ رَبِّي إِنَّهُ كانَ بِي حَفِيًّا
سلام براى متاركه و دورى كردن ابراهيم ( ع ) است از قومش مثل قوله تعالى
وَ إِذا خاطَبَهُمُ الْجاهِلُونَ قالُوا سَلاماً
و جايز است كه مقصود از سلام دعاء بر او باشد بدليل اينكه ابراهيم عليه السّلام وعده استغفار بپدرش داد ، و ( حفىّ ) مبالغه در نيكى و الطاف است چنان كه گفته مىشود ( حفى به ) .