توضيح آيات
ذلِكَ عِيسَى ابْنُ مَرْيَمَ قَوْلَ الْحَقِّ الَّذِي فِيهِ يَمْتَرُونَ
( ذلك ) اشاره به تمام داستان و حكايتى است كه راجع بعيسى عليه السّلام در آيات بالا تذكر داده شده از كيفيت ولادتش و تكلّم نمودن در مهد و اظهار بندگى و مقام نبوّت و اظهار پاكدامنى مادرش .
( قول الحقّ ) منصوب است بمفعوليت از براى ( قلت ) مقدّر و مؤكّد جمله بالا است و گوينده آن حق تعالى است يعنى كلامى كه مطابق واقع و حقيقت امر است و بين افراط و تفريط واقع است اين است كه عيسى بن مريم بنده خدا و داراى مقام نبوت است نه آن طورى است كه نصارى در باره او افراط و غلوّ نموده و او را پسر خدا ( و
ثالِثُ ثَلاثَةٍ )
گويند و نه آن طورى است كه يهوديان در باره او تفريط نموده و او را پسر يوسف نجّار گفتهاند و سخن درستى كه در آن شك و شبههاى راه ندارد همان است كه گفته شد كه عيسى عليه السّلام بنده خدا و رسول او و پسر مريم است .
ما كانَ لِلَّهِ أَنْ يَتَّخِذَ مِنْ وَلَدٍ سُبْحانَهُ إِذا قَضى أَمْراً فَإِنَّما يَقُولُ لَهُ كُنْ فَيَكُونُ
در اين آيه ذات ذو الجلال در مقام بيان اوصاف خود برميآيد و ( بما ) نافيه ( و كان تامّه ) تذكر ميدهد كه مقام كبريايى و عظمت الهى بالاتر از اين است كه اولاد بگيرد زايش و توليد مثل به هيچ وجه و به هيچ معنايى درخور ذات صمدانى نيست
( لَمْ يَلِدْ وَ لَمْ يُولَدْ )
نه اولاد گرفته و نه اولاد كسى است اينها اوصاف ممكنات است خدا و مبدء عالم منزّه و مبرّا از هر صفت نقصى است كه در ممكنات ديده مىشود .
ممكنات زايش و توليد مثل ميكنند زيرا كه تمام موجودات از اجزاء و موادّ تركيب گرديدهاند و از اجزاء و مواد آنها توليد مثل مىشود و ولد فردى از نوع همان اصل و مثل آن ميگردد لكن چون ذات حق تعالى تركيب شده از