چنين گفته كه ( و اذا وقع القول ) يعنى وقتى آنچه را خداوند وعده داده از علامات وقوع قيامت و ظهور شرائط آن از بين صفا و مروه دابّهاى ( جنبندهاى ) بيرون مىآيد و آن دابّه خبر ميدهد كه مؤمن كى است و كافر كدام است .
و بروايت حذيفه ، نبىّ صلّى اللَّه عليه و آله و سلم در وصف دابه فرموده دابّة الارض طول او شصت ذراع است به او نميرسد طلب كنندهاى و از دست او نميرود فرار كنندهاى مگر آنكه بين دو چشم مؤمن علامتى ميگذارد و بين دو چشم كافر نيز علامتى ميگذارد ، و با او است عصاى موسى و خاتم سليمان ، و بعصاء روى مؤمن را جلاء ميدهد و بينى كافر را مهر مىزند تا آنكه گفته مىشود اى مؤمن اى كافر .
و بروايتى بعصاى موسى بين دو چشم مؤمن نشان ميگذارد نقطه سفيد پديد ميگردد و پهن مىشود تا اينكه صورت او را ميگيرد و بين دو چشمش مىنويسد مؤمن ، و بين دو چشم كافر مهر مىزند و پهن ميگردد تا آنكه تمام صورتش را ميگيرد و سياه مىشود و بين دو چشمش مينويسد كافر .
و بروايت محمد بن كعب كه گفته از على عليه السّلام از دابّة سؤال شد فرمود ( اما و اللَّه ) براى او دم نيست بلكه داراى ريش است و اين اشاره است به اينكه دابة انسان است . و نيز از او عليه السّلام است در روايت ديگر كه فرموده ( منم صاحب عصاء الميسم ) .
و بروايت ابن عباس و غيره ( تكلّمهم ) در آيه مأخوذ از كلم ( بكسر كاف ) و كلم بمعنى جرح است و مقصود اين است كه پيشانى كافر را بعصاء و خاتم داغ ميگذارند .
و ممكن است ( تكلّمهم ) از كلم و بمعنى تكثير و زيادتى باشد مثل اينكه گفته مىشود ( فلانى مكلم يعنى مجرح ) و ضمير متكلم در ( آياتنا ) خدا است و اگر مقصود دابّه باشد نيز بازگشت آن به خدا است ، و دابّه يكى از آيات الهى بشمار ميرود ( بآياتنا ) يعنى بآيات ربنا زيرا كه دابه از خواص خلق خدا است ( كلام طبرسى ملخصا بپايان رسيد )
تفسير مخزن العرفان در علوم قرآن ( فارسى ) — صفحة 366
مساهمون: سيده نصرتبيگم امين ( بانوى اصفهان )
ص٣٦٦