فَآتِ ذَا الْقُرْبى حَقَّهُ وَ الْمِسْكِينَ وَ ابْنَ السَّبِيلِ
رسول اكرم صلّى اللَّه عليه و آله و سلّم را مخاطب بخطاب گردانيده و بحضرتش امر فرموده كه حق خويشاوندان و نزديكان خود را و نيز حق فقراء و نيازمندان و ره گذران را عطاء نما و نزديكان بحضرتش در مرتبه اول حضرت زهرا سلام اللَّه عليها يگانه اولاد آن بزرگوار بود اين است كه بعضى از مفسّرين گفتهاند نظر بروايتى كه از ابى سعيد خدرى نقل شده و از ابى جعفر ( ع ) و ابى عبد اللَّه ( ع ) نيز روايت شده وقتى اين آيه نازل گرديده حضرت رسول صلّى اللَّه عليه و آله و سلّم فدك را بفاطمه ( ع ) بخشيد و در مرتبه ثانى حضرت امير المؤمنين و اولاد آن حضرت عليهم السلام و بنى هاشم از خويشاوندان او بشمار ميآيند و از بعض مفسرين نقل شده كه اگرچه خطاب به خود آن حضرت است لكن مقصود امتند كه حقوق خويشاوندان و فقراء و رهگذران را مراعات نمايند و بقول ديگر كه از مجاهد و سدى نقل شده مقصود تمام امتند كه بايستى خمس مالشان را به فقراى اهل بيت سيّد مختار صلّى اللَّه عليه و آله و سلّم بدهند .
ذلِكَ خَيْرٌ لِلَّذِينَ يُرِيدُونَ وَجْهَ اللَّهِ وَ أُولئِكَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ
اول آيه چون امر است از آن وجوب استفاده ميگردد چون بنا بر تحقيق امر دلالت بر وجوب دارد لكن از آخر آيه كه فرموده
( ذلِكَ خَيْرٌ )
سياق چنين كلامى مفيد استحباب است يعنى امر ( فآت ) استحبابى است نه امر لزومى اين است كه بين مفسرين در اينكه واجب است انفاق نمودن بذوى الارحام و محارم يا مستحبّ است بعضى بدلالت آيه نسبت بارحام فقير حمل بر وجوب نموده و بعضى نسبت به اولاد و پدر و مادر هر گاه فقير باشند واجب دانسته و نسبت به باقى مستحبّ .
لكن در آيه تصريح نشده بلكه امر مطلق است و ظاهرا در مقام حسن انفاق و كمك نمودن بارحام و فقراء و رهگذران برآمده و راجع به اينكه در چه موردى انفاق واجب است و در چه موردى مستحبّ است باطلاق آيه نميتوان تمسك نمود مگر بقرينه آيات ديگر يا احاديث معتبره
وَ ما آتَيْتُمْ مِنْ رِبًا لِيَرْبُوَا فِي أَمْوالِ النَّاسِ فَلا يَرْبُوا عِنْدَ اللَّهِ
در توجيه اين آيه دو قول از مفسرين نقل شده :