و مسلم است كه عبادت بدون معرفت نتيجه بخش نيست بلكه اصلا عديم المعرفة عبادت از وى ناشى نخواهد گرديد كسى كه معبود را نشناسد چگونه وى را عبادت تواند نمود .
آرى غرض اصلى از خلقت جن و انس معرفت و شناسايى ذات احديت است به تمام اوصاف جلال و جمال جن و انس را آفريده تا آنكه او را بشناسند و عبادت آنها ناشى گردد از معرفت بجميع اسماء الحسنى .
اعتراض
اگر خلقت جن و انس براى معرفت و عبادت باشد با اينكه بالعيان مىبينيم اكثر افراد بشر منكر الوهيتند كه اصلا شايد به خالق مدبر حكيم قائل نيستند چه جاى آنكه عبادت نمايند ، و نيز بسيار از كسانى كه معترف باله و صفات الوهيت ميباشند در مقام عبادت و بندگى استقامت ندارند ، پس اگر غرض از خلقت جنّ و انس عبادت و معرفت باشد چنانچه ظاهر آيه چنين مينمايد نقض غرض لازم ميآيد يعنى آنچه مقصود حق تعالى از خلقت آنها بوده انجام نگرفته .
پاسخ
آرى اگر غرض از عبادت و معرفت جن و انس نفعى بود كه عايد ذات ذو الجلال ميگشت نقض غرض ميشد لكن نفع معرفت و عبادت آنها عايد خودشان خواهد گرديد و شايد آيه در مقام اين است كه ميخواهد بگويد من بيهوده جن و انس را خلق نكردم بلكه غرض من از خلقت آنان چنين بوده كه آنان از روى اختيار عبادت نمايند تا منتفع گردند و فضل و احسان من بر خلق تمام شود و آيات بعد شاهد بر اين است كه فقط آفرينش من از روى فضل و احسان است نه نفعى كه عايد خودم گردد و لام ( ليعبدون ) شايد اشاره بحكمت آفرينش خلق است نظير قوله تعالى در سوره ابراهيم ( ع ) آيه اول
( كِتابٌ أَنْزَلْناهُ إِلَيْكَ لِتُخْرِجَ النَّاسَ مِنَ الظُّلُماتِ إِلَى النُّورِ )
كه حكمت انزال كتاب ( قرآن ) براى اين است كه مردم را از ظلمت كفر بنور ايمان رهبرى نمايد .