وَ قالَ الَّذِينَ كَفَرُوا لِلَّذِينَ آمَنُوا لَوْ كانَ خَيْراً ما سَبَقُونا إِلَيْهِ
مقصود يا كفّار قريشند يا يهوديان يا مطلق كفار كه در زمان حضرت رسول صلّى اللَّه عليه و إله و سلّم بودند كه چون آنها خود را عالم و دانشمند ميدانستند و مؤمنين اصحاب رسول صلّى اللَّه عليه و إله و سلّم مثل عمار و صهيب و ابن مسعود و غير اينان چون فقير و بى مال بودند در نظر كفّار حقير و ضعيف مينمودند و خود را نظر به اينكه صاحب مال و ثروت و عشيره ميدانستند بزرگ و دانشمند مىپنداشتند اين بود كه براى اغواى مؤمنين به آنان مىگفتند اگر در پيروى محمد صلّى اللَّه عليه و إله و سلّم فضيلت و سعادتى بود ما كه از شما داناتر و دانشمندتريم در ايمان بر شما سبقت ميگرفتيم .
وَ إِذْ لَمْ يَهْتَدُوا بِهِ فَسَيَقُولُونَ هذا إِفْكٌ قَدِيمٌ
آيه خبر مىدهد كه چون كفار بسوى سعادت و فضيلت خود راه نيافتند و هدايت نگرديدند و كبر و عصبيّت آنها نگذاشت كه نور قرآن در قلوب آنان طلوع نمايد و بحقانيّت قرآن اعتراف كنند اين است كه تجاهل ميكنند و گويند اين قرآن افترايى است كه محمّد به خدا نسبت ميدهد و اين آيه نظير قوله تعالى است كه حكايت از كفار فرموده
( إِنْ هذا إِلَّا أَساطِيرُ الْأَوَّلِينَ )
سوره انعام آيه 25 يعنى كفّار مىگفتند نيست اين قرآن مگر دروغهاى پيشينيان .
وَ مِنْ قَبْلِهِ كِتابُ مُوسى إِماماً وَ رَحْمَةً وَ هذا كِتابٌ مُصَدِّقٌ لِساناً عَرَبِيًّا لِيُنْذِرَ الَّذِينَ ظَلَمُوا وَ بُشْرى لِلْمُحْسِنِينَ
مرجع ضمير ( من قبله ) قرآن است كه پيش از نزول قرآن كتاب موسى كه توراة بود از جانب حق تعالى فرود آمد كه در آن وقت پيش رو و مقدم بود بر تمام كتب آسمانى و براى مردم رحمت بود كه طريق هدايت از الواح توراة بيابند و به آن هدايت گردند و اين كتاب يعنى قرآن كه به زبان عربى فصيح است تصديق مينمايد آنچه را كه در تورات و سائر كتب آسمانى ثبت گرديده تا آنكه مخالفين را از عذاب دنيا و آخرت بترساند و كفار و مشركين را تهديد نمايد و نيز مؤمنين و