گرديد و ملائكه براى اجراء امر پروردگار صف در صف حاضر گشتند و جهنم كشيده شد
( وَ جاءَ رَبُّكَ )
يعنى وقتى آمد امر پروردگار تو و امور از روى عدل جارى گرديد در آن وقت انسان متذكر ميگردد كجا ديگر تذكّر و تنبّه بوى نفع ميبخشد زيرا كه موقع عمل گذشته و وقت از كفش رفته و ديگر استعداد كمال براى وى باقى نمانده چگونه تواند چارهاى به حال خود كند .
و چون ممكن نيست آيه را به ظاهر باقى گذاشت زيرا حركت و آمد و رفت بر خدا محال است و حركت صفت اجسام و خدا از جسم و جسمانيّات مبرّا است لا بد بايستى آيه را توجيه نمود و توجيه آيه ممكن است همانطورى كه مفسرين تأويل نمودهاند كه چيزى در تقدير گرفت كه آيه اينطور باشد ( جاء امر ربّك ) يا ( جاء قهر ربّك ) يا ( جاء حكم ربك ) يا ( جاء جلال و عظمت و هيبت ربّك ) يا ( حكم ربّك ) و امثال اينها .
از ابو عبيده نقل ميكنند كه گفته صف بمعنى صاف نيز آمده قال اللَّه تعالى
إِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ الَّذِينَ يُقاتِلُونَ فِي سَبِيلِهِ صَفًّا
-
فَاذْكُرُوا اسْمَ اللَّهِ عَلَيْها صَوافَّ
ياد كنيد خدا را در حالى كه مصفّا باشيد و امثال اين آيات بسيار استعمال شده مثل قوله تعالى
وَ إِنَّا لَنَحْنُ الصَّافُّونَ
پس بنا بر اين معنى آيه چنين مىشود بعد از مندك گرديدن زمين آمد امر پروردگار تو و ملائكه در حالى كه ملائكه مصفّا و آراسته ميباشند نزد خدا گرامى كسى است كه در آن روز سعادتمند و با ايمان و با تقوى وارد محشر گردد و خوار و ذليل و بيمقدار كسى مىباشد كه داخل در اشقياء و تيرهبختان و دور از رحمت خدا گردد و بايد دانست وسعت و تنگى رزق در دنيا از روى حكمت و صلاح جامعه و نظر بمصلحت شخصى و نوعى بشر است سعادت و فيروزى براى كسى است كه در آن روز مورد رحمت الهى واقع گردد .