يازدهم . تذكر برخى از افتادگيها و تحريفات در نسخهها . « 1 »
اما وى عالمان متأخر از منابع رجالى گذشته را ذكر نكرده است .
حواشى منهج المقال
مهمترين حواشى بر اين كتاب ، سه تأليف است :
1 . حاشيه شيخ محمّد باقر وحيد بهبهانى ( م 1206 ه ) كه به تعليقهء بهبهانيه نيز شهرت دارد و تعبير تعليقه به شكل مطلق در دانش رجال به همين كتاب انصراف دارد . مرحوم وحيد تعليقه خود را با پنج فايده آغاز نموده است كه فوايد وحيد بهبهانى به دليل اهميت و دقتش بهصورت مستقل نيز مورد توجه قرار گرفته و نشر يافته است . وى در اين فوايد ، مبانى كلى رجالى را بهگونهاى دقيق و مختصر بيان كرده و مثالهاى هر بحث را به حواشى متن كتاب ارجاع داده است .
2 . حاشيه و تكميل منهج المقال با نام اكليل المنهج فى تحقيق المطلب تأليف محمّد جعفر خراسانى اصفهانى ( زنده در 1151 ه ) . اهميت اين كتاب از آنروست كه مؤلف حواشى سه نفر از بزرگان حديثپژوه يعنى : شيخ حر عاملى و شيخ محمّد بن حسن بن شهيد ثانى و شيخ محمّد بن عبد الفتاح سراب تنكابى را در اين كتاب جمع آورده و همچنين توضيحاتى دربارهء برخى اصطلاحات مرحوم استرآبادى و تحقيقات خويش در تكميل منهج المقال آورده است . « 2 »
3 . تلخيص و تكميل منهج المقال بهنام منتهى المقال فى احوال الرجال تأليف ابو على محمّد بن اسماعيل مازندرانى ( م 1216 ه ) . وى متن منهج المقال و حواشى استادش وحيد بهبهانى را تلخيص و نقل كرده و افراد مجهول را نام نبرده است و در صورتى كه مطلبى غير از محتواى اين دو كتاب وجود داشته در پى كلام ايشان آورده است . وى آراء سيد محسن بغدادى نجفى كاظمى و سيد مهدى طباطبايى
هامش
( 1 ) . براى نمونه نگاه كنيد به : ج 1 ، ص 347 ، 361 ، 364 ، 365 و 397 ، ش 124 .
( 2 ) . اين كتاب در مركز تحقيقات دار الحديث ، به تحقيق آقاى سيد جعفر حسينى اشكورى منتشر شده است .