اين كار را اولين بار سيد احمد بن طاووس حلى ( م 673 ه ) انجام داد . او كتابى با عنوان حل الإشكال فى معرفة الرجال نگاشت كه در آن پنج كتاب از اصول اوليه رجالى شيعه را گرد آورد و تنظيم كرد . وى شيوه كار خودش را اينگونه تشريح نموده است :
من در اين كتاب اراده كردم كه نام رجال - مصنفان و غير ايشان - را كه در مورد آنها مدح يا قدحى آمده است از كتابهاى پنجگانه رجالى گرد آورم . كتاب الرجال تأليف شيخ ابو جعفر محمد بن حسن طوسى ، و كتاب الفهرست تأليف همو ، و كتاب اختيار الرجال از كتاب كشى - ابو عمرو محمد بن عمر بن عبد العزيز - تأليف همو ، و كتاب ابو الحسين احمد بن عباس نجاشى اسدى ، و كتاب ابو الحسين احمد بن حسين بن عبيد اللّه غضائرى كه در موضوع ضعفا نگاشته شده . خداوند همهء ايشان را رحمت كند .
وى سپس درباره شيوه تنظيم كتابش مىگويد : همه اين كتابها را براساس حروف الفبا تنظيم كردهام و پس از نقل مطلب هر كتاب در يكى از حروف ، محتواى كتاب ديگر را در آن حرف نقل كردهام و همين شيوه را در تمامى حروف تا آخر كتاب پيروى كردهام و پس از پايان اسامى در آخر كتاب به كنيهها و پس از آن به القاب پرداختهام . « 1 »
اما اين كتاب بزرگ در طول زمان ، از دست رفته و تنها دو گزينش از آن باقى مانده است . يكى گزينش و بازنويسى رجال ابن غضائرى از كتاب حل الاشكال ، توسط شيخ عبد اللّه شوشترى ، و ديگرى گزينش اختيار الرجال تأليف شيخ طوسى از كتاب حل الاشكال است كه توسط شيخ حسن پسر شهيد ثانى انجام شده و التحرير الطاووسى نام گرفته است . در اين كتاب مقدمه حل الاشكال نقل شده است و ما پيش از اين مقدمهء حل الإشكال را از كتاب تحرير طاووسى بازگفتيم .
هامش
( 1 ) . التحرير الطاووسى ، ص 4 و 5 به نقل از حل الإشكال .