نابود كردند ) .
براساس اين بند از مقدمه مطالب زير استفاده مىشود :
الف ) فهرستنگارى شيوهاى با تاريخچهء طولانى نزد شيعيان است .
ب ) فهرستها تا آن زمان ، به ذكر كتابهايى اختصاص داشت كه صاحب فهرست اجازهء نقل آنها را داشت و يا در كتابخانهاش نگهدارى مىكرد .
ج ) كتاب فهرست جامع آن روزگار ، همان دو كتاب ابن غضائرى بودند كه نسخه اصلى آنها قبل از استنساخ از بين رفت . بر اين پايه ضرورت تأليف كتاب جامع فهرستى در آن عصر محسوس شد .
دوم . درخواست و اصرار يكى از علماى معاصر شيخ طوسى . در مقدمهء كتاب شيخ طوسى پس از اشاره به شيوه فهرستنويسى و كارهايى كه پيشينيان وى انجام دادهاند مىگويد : و لمّا تكرّر من الشيخ الفاضل - أدام اللّه تأييده - الرغبة فيما يجرى هذا المجرى و توالى منه الحثّ على ذلك و رأيته حريصا عليه عمدت إلى عمل كتاب يشتمل على ذكر المصنّفات و الأصول . « 1 » ( هنگامى كه شيخ فاضل - كه خداوند بر تأييد وى ادامه دهد - ميل خود را در تأليف كتاب اينگونه ( فهرست ) تكرار كرد و تشويق او بر اين كار ادامه يافت و او را مشتاق بر اين كار ديدم ، قصد كردم كه كتابى بنويسم كه مصنفات و اصول روايى را دربرداشته باشد ) . « 2 »
3 . تاريخ تأليف كتاب . همانطور كه در هنگام سخن از كتاب الرجال شيخ طوسى گفتيم ظاهرا شيخ طوسى كتاب الفهرست و كتاب الرجال را در عرض هم نگاشته است ، زيرا هم در الفهرست به كتاب الرجال ارجاع داده « 3 » و هم در كتاب الرجال به الفهرست ارجاع داده است ؛ براى مثال در الفهرست ، كتاب الرجال را از جمله تأليفات خود نام برده است و يا در ذيل عنوان الحسن بن محمد بن سماعه در
هامش
( 1 ) . همان ، ص 3 .
( 2 ) . براى اطلاع بيشتر از هويت شيخ فاضل به مبحث « براى مطالعه بيشتر » همين گفتار مراجعه كنيد .
( 3 ) . در يك مورد در شرححال زراره در الفهرست ، ص 210 ، ش 312 ، چنين آمده است : نذكرهم فى كتاب الرجال ان شاء اللّه .