بهوجود آمده ، را پاسخ گويد . « 1 »
در اين راستا شيخ طوسى در مقدمه به شيوه فهرستنگارى و تأليفات پيشينيان بر اين شيوه و عدم جامعيت كار آنان اشاره كرده و مىگويد :
فإنّى لمّا رأيت جماعة من شيوخ طائفتنا من أصحاب الحديث عملوا فهرست كتب أصحابنا و ما صنّفوه من التّصانيف و رووه من الأصول و لم أجد منهم أحدا استوفى ذلك و لا ذكر أكثره بل كل منهم كان غرضه أن يذكر ما اختصّ بروايته و أحاطت به خزانته من الكتب و لم يتعرّض أحد منهم لإستيفاء جميعه إلا ما كان قصده أبو الحسين أحمد بن الحسين بن عبيد اللّه رحمه اللّه فإنّه عمل كتابين : أحدهما ذكر فيه المصنّفات و الآخر ذكر فيه الأصول و استوفاهما على مبلغ ما وجده و قدر عليه غير أنّ هذين الكتابين لم ينسخهما أحد من اصحابنا و اخترم هو رحمه اللّه و عمد بعض ورثته إلى إهلاك هذين الكتابين و غيرهما من الكتب على ما يحكى بعضهم عنهم . « 2 » ( هنگامى كه ديدم گروهى از بزرگان شيعه كه در حديث دستى داشتند فهرست كتب و تصنيفات و اصول شيعيان را گرد آوردهاند ، ولى در ميان آنها كسى را كه بيشتر آنها چه برسد به همه آنها را نام برده باشد نيافتم و هدف آنها تنها ياد كرد مصنفات و اصولى است كه به روايت خود ايشان است و بيان كتبى كه در محدودهء كتابخانههايشان بوده است . و هيچيك از آنان بهجز احمد بن حسين بن عبيد اللّه ( رحمة اللّه ) درصدد گردآورى همهء آنها نبودهاند . ابن غضائرى دو كتاب [ با اين قصد ] نوشته است در يكى از آنها صاحبان تصنيف را ياد كرده و در ديگرى صاحبان اصول و آن دو را بهقدر يافتههايش و توانش كامل كرد . اما اين دو كتاب را كسى استنساخ نكرد و او خود به جوانى مرد و برخى ورثه او - براساس نقل از خودشان - اين دو كتاب و ساير نوشتههاى او را
هامش
( 1 ) . توضيح بيشتر اين مطلب را در بحث رجال نجاشى و از مقدمهء آن كتاب مىتوانيد بهدست آوريد .
( 2 ) . الفهرست طوسى ، المكتبة المرتضوية ، ص 2 .