گفتار پنجم : آشنايى با كتاب الفهرست طوسى
كتاب الفهرست ، يكى از چهار كتاب اصلى رجال و از جمله تأليفات سهگانه شيخ طوسى در رجال است . از آنجا كه پيش از اين با نويسندهء كتاب ، شيخ طوسى ، آشنا شدهايم . اينك بىهيچ مقدمه به بررسى اين كتاب مىپردازيم .
آشنايى با تأليف
1 . نام كتاب . اين كتاب را شيخ طوسى در خود كتاب الفهرست خوانده است .
وى آنجا كه نام خود را به عنوان يكى از صاحبان تأليف مىآورد و تأليفاتش را نام مىبرد مىگويد :
محمّد بن الحسن بن على الطوسى ، مصنّف هذا الفهرست . . . « 1 »
نجاشى نام اين كتاب را كامل مىآورد و آن را فهرست كتب الشيعه و اسماء المصنّفين « 2 » مىخواند . مرحوم سيد عبد العزيز طباطبايى كتابشناس بزرگ معاصر نام كامل كتاب را فهرست كتب الشيعه و اصولهم و اسماء المصنفين و اصحاب الاصول ذكر كرده است . نام اختصارى اين كتاب در جوامع رجالى « ست » است .
2 . انگيزه نگارش . با مطالعه مقدمهء كتاب « 3 » چنين استفاده مىشود كه انگيزهء شيخ طوسى از نگارش كتاب الفهرست دو نكته بوده است :
اول . عدم وجود فهرستى جامع از تأليفات شيعه . تأليف اين فهرست جامع در آن عصر مىتوانست شبههء بسيارى از اهل سنت را كه در آن عصر مطرح بود ، كه شيعه مذهبى است كه عالمان قديمى و كتب مرجع ندارد و مذهبى است كه بعدها
هامش
( 1 ) . الفهرست طوسى ، نجف : المكتبة المرتضوية ، ص 150 .
( 2 ) . رجال النجاشى ، قم ، انتشارات جامعه مدرسين ، 1407 ، ص 403 .
( 3 ) . براى مطالعه مقدمه كتاب مىتوانيد به مبحث « براى مطالعه بيشتر » همين گفتار مراجعه كنيد .