عنه و روى عن أبى الحسن ( ع ) » .
خلاصه آنكه در باب اصحاب امام صادق ( عليه السلام ) وى جماعتى را نام برده ، كه ايشان از اصحاب امام صادق ( عليه السلام ) روايت نقل كردهاند و از كتابهاى اصول مورد اعتماد آنها استفاده كردهاند . از تمامى ايشان نام برده و در برابر نام ايشان مىگويد : أسند عنه . و اين شيوه از اصحاب امام باقر ( عليه السلام ) به بعد آغاز شده است . « 1 »
اما اين ادعاى مرحوم ميرداماد ، گذشته از اشكالات در مثالها و شواهد ، دو اشكال اساسى دارد : 1 ) اين ادعا مخالف ظهور لفظ اصحاب است . 2 ) در مواردى شيخ طوسى نام راويان باواسطه از امام را در ضمن اصحاب آن امام نياورده است . چنانكه صفوان بن يحيى را كه از اصحاب امام صادق ( عليه السلام ) نقل مىكند در ضمن اصحاب ايشان نياورده است . شواهد بسيار ديگرى هم عليه اين ادعا وجود دارد .
ابو الهدى كلباسى و ميرزا حسين نورى به تفصيل به بررسى اين ادعا و شواهد آن پرداختهاند . « 2 »
3 . چاپهاى كتاب . اين كتاب براى اولينبار در سال 1381 ق با تحقيق سيد محمد صادق آل بحر العلوم در چاپخانه حيدريه نجف اشرف با حروف سربى چاپ شد .
محقق كتاب در اين چاپ از نسخههاى متعددى استفاده كرده است و نسخهء مقابلهشده با نسخهء ابن ادريس حلى ( م 598 ق ) را اساس كار خود قرار داده و از ديگر نسخهها گزارش ارائه نكرده است . وى براى اسامى ، براساس حروف مختلف شمارهگذارى خاصى قرار داده و لذا در ابتداى هر حرف الفبايى از عدد يك شمارهگذارى را آغاز كرده است . در مواردى هم اشتباهاتى در شمارهها اتفاق افتاده است . اين چاپ بارها بهصورت افست در ايران چاپ شده است .
چاپ ديگر اين كتاب در سال 1415 ق با تحقيق آقاى جواد قيومى اصفهانى بهنام رجال الطوسى توسط انتشارات جامعه مدرسين حوزه علميه قم منتشر شد . اين تحقيق بر اساس نسخه چاپى و مقابله آن با نسخه 533 ق صورت پذيرفته است . محقق كتاب ، مقدمه تفصيلى و فهرستهاى فنى براى اين كتاب فراهم آورده است و تمامى نامهاى موجود در كتاب را شمارهگذارى مسلسل كرده است .
آخرين چاپ اين كتاب با تصحيح محقق توانمند مرحوم سيد عبد العزيز طباطبايى
هامش
( 1 ) . الرواشح السماوية ، ص 63 ، راشحه 14 .
( 2 ) . سماء المقال فى علم الرجال ، ج 1 ، ص 140 - 142 ؛ خاتمه مستدرك الوسائل ، ج 3 ، ص 178 .