لسترنج براساس نوشتههاى مورخان اظهار مىكند كه كليهء كتابخانههاى مهم شهر توسط غزان و مغولان به آتش كشيده شدهاند 154 و باتوجه به نوشتههاى ابن اثير اضافه مىكند كه غزها طى اين حملات آرامگاه پادشاه سلجوقى سلطان سنجر ، مدرسهها ، كتابخانهها و ساير بناهاى شهر را نيز به آتش كشيده ، خراب كردند . ابن بطوطه نيز كه شهر مرو را در سدهء هشتم هجرى ديده است ، مىنويسد كه شهر بر اثر هجوم مغولان به شكل ويرانهاى درآمده است 155 .
7 . ساير بناهاى شهر
جغرافىنويسان و مورخان مسلمانى كه از شهر مرو بازديد كردهاند ، همگى در شكوفايى و زيبايى بازار ، بزرگى و زيبايى خانهها ، كاخها ، بناها و قديم بودن شهر آن متفق القولند . ابن حوقل نوشته است كه شهرى است قديمى 156 با كهندژى و خانههايى كه با چينه ساخته شده است 157 . مولف حدود العالم از كوشكها و كاخهايى كه در شهر پراكنده است 158 سخن مىراند و استخرى مىنويسد : « و قهندز به بزرگى چند شارستان باشد » . اين نوشتهء استخرى را مقدسى و ابن حوقل نيز تائيد كردهاند 159 .
بازارها يكى از نقاط حياتى و از اركان مهم شهرهاى اسلامى بشمار مىروند و در آن زمان نيز چون امروز نقشى بسيار مهم نه تنها در بازرگانى و تجارت شهرها بلكه در زندگى اجتماعى ساكنين آنها داشتهاند . مرو دوران اسلامى نيز از اين پديده جدا نبوده و داراى بازارهاى گوناگون بوده است . كهنترين متن جغرافيايى موجود به زبان فارسى ؛ يعنى حدود العالم دربارهء بازار مرو نوشته است : « بازار وى نيكو » 160 . البته از اين نوشته ممكن است چنين بربيايد كه در مرو تنها يك بازار وجود داشته است ؛ درحالىكه براساس نوشتههاى مورخان تعداد بازارها بيشتر بوده است . استخرى نوشته است كه در زمان طاهريان ( 872 - 259 م / 820 - 205 ق ) حسين بن طاهر در نزديكىهاى رود ( آبراهه ) هرمزفره كاخها و ساختمانهاى بسيارى بنا كرد تا كاخ فرمانروايى و بازار را به آنجا منتقل كند . بنابر نوشتههاى همين مورخ ، بازارهاى شهر در نزديكى مسجد جمعهء