يَنْتَهي الْمِرّيخُ فِي الْهُبُوطِ وَيَنْتَهي زُحَلُ فِي الْإِرْتِفاعِ ، فَيَجْعَلُو زُحَلُ وَذلِكَ في أَوَّلِ [ أَوانِ ] الشِّتاءِ وَآخِرِ الصَّيْفِ [ الْخَريفِ ] فَلِذلِكَ يَشْتَدُّ الْبَرْدُ ، وَكُلَّمَا ارْتَفَعَ هذا هَبَطَ هذا ، وَكُلَّما هَبَطَ هذا ارْتَفَعَ هذا .
فَإِذا كانَ فِي الصَّيْفِ يَوْمٌ بارِدٌ فَالْفِعْلُ في ذلِكَ لِلْقَمَرِ ، وَإِذا كانَ فِي الشِّتاءِ يَوْمٌ حارٌّ فَالْفِعْلُ في ذلِكَ لِلشَّمْسِ .
هذا تَقْديرُ الْعَزيزِ الْعَليمِ ، وَأَنَا عَبْدُ رَبِّ الْعالَمينَ . « 1 »
علت سرما و گرما چيست ؟
سليمان بن خالد گويد : از امام صادق - عليه السلام - پرسيدم كه گرما وسرما از چه پديد مىآيند ؟
حضرت در پاسخ فرمود : اى ابو ايوب ؛ راستى كه مريخ اختر گرمى است .
و زحل اختر سردى ؛ و هرگاه مريخ آغاز ارتفاع كند زحل شروع به انحطاط مىكند و اين وضع در بهار مىباشد ، و پيوسته چنين است كه هرگاه مريخ يك درجه بالا رود زُحل يك درجه فرو شود در سه ماه بهار تا مريخ به بينهايت ارتفاع رسد ، و زحل به بينهايت هبوط و مريخ بالا آيد ، و از اين راه گرما سخت گردد .
و چون آخر تابستان و اول پائيز شود زحل آغاز ارتفاع كند و مريخ شروع به هبوط مىنمايد و پيوسته چنين است كه هر آنچه زحل يك درجه بر آيد مريخ يك درجه هبوط كند تا مريخ به بينهايت هبوط رسد و زحل به بينهايت ارتفاع و زحل آشكارا گردد و جلوه كند ، و اين در آغاز زمستان است و آخر پائيز ، و از اينرو سرما سخت شود .
و هرآنچه اين ارتفاع گيرد آن هبوط مىكند و هر آنچه آن هبوط كند اين ارتفاع مىگيرد .
هامش
( 1 ) - روضة الكافى : ص 306 ، بحارالانوار : ج 55 ص 246 ح 27 .