چرا ممكن نيست كه آفريدگار جهان متعدّد باشد ؟
هشام بن الحكم گويد : از جمله سؤالاتى كه زنديق از امام صادق - عليه السّلام - كرد اين بود كه گفت : چرا ممكن نيست كه آفريدگار جهان بيش از يكى باشد ؟
امام صادق - عليه السّلام - فرمود : كلام تو كه مىگوئى اگر دو باشند از چند فرض و صورت خالى نيست :
يا اينكه هر دو قديم و قوى هستند ، يا هر دو ضعيف ، يا اينكه يكى قوى و نيرومند ، و ديگرى ضعيف و ناتوان .
پس اگر هر دو نيرومند و قوى باشند پس چرا همديگر را كنار نمىزنند ، تا زمام تدبير و ربوبيت را به خود اختصاص دهد ؟
و اگر مىگوئى : يكى از آن دو نيرومند و ديگرى ناتوان و ضعيف است ، پس در اين صورت ثابت مىگردد كه خالق و آفريدگار يكى است همانطور كه ما مىگوييم ، به جهت عجزى كه از دوّمى ظاهر و آشكار مىشود .
و اگر مىگوئى آنها دو تا هستند پس يا از هر جهت با هم متّفقند ، يا از هر جهت مختلفند . ولى چون ما جهان هستى را منظم و هماهنگ ، و گردونه را در دوران و رفت و آمد شب و روز و آفتاب و ماه را مرتّب يافتيم ، و اين استوارى و درستى تدبير و مديريت و هماهنگى دليل بر اين است كه مدبر جهان يكى است .
* گفتنى است كه حضرت در اين بيان به نتيجهء دو صورت اشاره فرمودند .
يكى اينكه هر دو ضعيف و ناتوان باشند ، و ديگرى اينكه هر دو از هر جهت متّفق و هماهنگ عمل كنند ، زيرا در صورت اولى ممكن نيست آفريدگار باشند ، و در فرض دوم ، وجود آفريدگار دوم لغو ، بلكه اصلا چنين فرضى محال است ، زيرا مطلق متعدّد نمىشود .