بنا بر اين ، حكومت در اسلام ، امانتدارى است و حاكم اسلامى ، از يك سو بايد احكام الهى را امانت بداند و از سوى ديگر ، مردم را امانت الهى بداند . لذا وظيفهء او بسيار دشوار است و راهى جز خدمت ، در پيش ندارد . قرآن ، پيش از آن كه حقّ رهبرى را بيان كند ، حقّ مردم را مقدّم مىدارد و مىفرمايد :
« إِنَّ اللَّهَ يَأْمُرُكُمْ أَنْ تُؤَدُّوا الْأَماناتِ إِلى أَهْلِها وَ إِذا حَكَمْتُمْ بَيْنَ النَّاسِ أَنْ تَحْكُمُوا بِالْعَدْلِ
. « 1 »
همانا خداوند به شما فرمان مىدهد كه امانتها را به صاحبانش باز گردانيد و چون ميان مردم داورى مىكنيد ، به داد ، داورى كنيد » .
در اين آيه ، خداوند به زمامداران دستور مىدهد تا هر گونه امانتى را به صاحبان آن بازگردانند و در امانتدارى خود ، نيكوكردار باشند و هنگام داورى ، در ميان مردم ، با دادگرى به قضاوت بپردازند و اگر حقوق مردم را رعايت كردند ، امانتدار خدا خواهند بود . همچنين در آيهء بعد ، به مردم دستور مىدهد تا از حاكمانِ امين ، فرمانبُردارى كنند :
« يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا أَطِيعُوا اللَّهَ وَ أَطِيعُوا الرَّسُولَ وَ أُولِي الْأَمْرِ مِنْكُمْ .
« 2 »
اى كسانى كه ايمان آوردهايد ! از خداوند ، فرمان ببريد ، و از پيامبر و صاحبْ اختيارانتان ( صاحبان امر ) كه از ميان خودتان هستند ، فرمان ببريد » .
روايت شده كه معلّى بن خنيس ، شاگرد امام صادق عليه السلام از ايشان در بارهء تفسير آيهء
« إِنَّ اللَّهَ يَأْمُرُكُمْ أَنْ تُؤَدُّوا الْأَماناتِ إِلى أَهْلِها »
پرسيد . امام عليه السلام فرمود : « بر عهدهء امام است كه آنچه در نزدش هست ، براى امام بعد از خودش ، وا گذارد و به امامان دستور داده شده تا به عدالت ، حكم كنند و به مردم نيز فرمان داده تا از ايشان ، پيروى نمايند » . « 3 »
هامش
( 1 ) . سورهء نساء ، آيهء 58 .
( 2 ) . سورهء نساء ، آيهء 59 .
( 3 ) . كتاب من لا يحضره الفقيه ، ج 3 ، ص 3 ، ح 3217 .