معجزه ، سه معناى برهان در آيات متعدّد هستند و با بررسىِ كاربردِ اين واژه در قرآن ، به معناى اصلى آن پى خواهيم برد . براى نمونه ، به موارد زير دقّت نماييد :
1 . دليل
برهان ، به معناى حجّت و دليل ، در چندين آيه به كار رفته است . نخستينِ آن ، در سورهء بقره است كه در ردّ نظريهء اهل كتاب ، به آنان مىفرمايد :
« قُلْ هاتُوا بُرْهانَكُمْ إِنْ كُنْتُمْ صادِقِينَ .
« 1 »
بگو : اگر راستگوييد ، برهان ( دليل روشن ) خويش را بياوريد » .
همين جمله ، در باطل كردن انديشهء مشركان به كار رفته است . « 2 » خداوند ، در اين گونه آيات ، خواستار دليل و حجّت از جانب مخالفان است و بدين سان ، تأكيد مىكند كه ادّعاى بىدليل ، قابل پذيرش نيست . اين ، منطق قرآن است . البته برهان ، معنايى دقيقتر از دليل دارد و آن ، دليلى است كه طرف مقابل را كاملًا قانع كند ، به گونهاى كه ديگر سخنى براى پاسخ گفتن ، نداشته باشد .
2 . قرآن
در قرآن مجيد ، برهان ، به معناى قرآن هم به كار رفته است و به عنوان يكى از اسامى قرآن ، شمرده مىشود :
« يا أَيُّهَا النَّاسُ قَدْ جاءَكُمْ بُرْهانٌ مِنْ رَبِّكُمْ وَ أَنْزَلْنا إِلَيْكُمْ نُوراً مُبِيناً .
« 3 »
اى مردم ! شما را دليلى از جانب پروردگارتان آمد و نورى آشكار ( قرآن ) را به سوى شما ، فرو فرستاديم » .
آنچه از جانب خدا آمد ، برهان و نورِ مبين است و اين هر دو ، از اسامى قرآن هستند . قرآن ، از آن رو برهان ناميده شده كه دليلِ قاطعِ نبوّت پيامبر خدا صلى الله عليه و آله است و با
هامش
( 1 ) . سورهء بقره ، آيهء 111 .
( 2 ) . ر . ك : سورهء نمل ، آيهء 64 ؛ سورهء انبيا ، آيهء 24 ؛ سورهء قصص ، آيهء 75 .
( 3 ) . سورهء نساء ، آيهء 174 .